16-11-2026
Contactor là gì? Cấu tạo, chức năng và ứng dụng
Contactor là thiết bị điều khiển điện có mặt trong nhiều mạch điện động lực tại công trường, nhà máy hay công trình công cộng lớn. Chi tiết về cấu tạo, thông số kỹ thuật, ứng dụng của contactor sẽ được BTB Electric tổng hợp trong bài viết sau.
Contactor là gì?
Contactor (còn được gọi là công tắc tơ) là thiết bị đóng ngắt điện hạ áp dùng để đóng ngắt từ xa mạch điện động lực công suất lớn. Contactor vượt trội so với nhiều thiết bị đóng cắt thông thường nhờ khả năng đóng cắt nhanh, tiêu thụ công suất thấp và có độ bền cao. Nhờ đó mà thiết bị này xuất hiện rất nhiều trong các hệ thống điện cấu trúc phức tạp, tính tự động hóa cao.

Tại Việt Nam, contactor có thể được hiểu là khởi động từ và được sử dụng rộng rãi trong các hệ thống điện. Tuy nhiên trên thế giới, hai khái niệm này tương đối khác nhau. Contactor vẫn được hiểu là thiết bị đóng ngắt mạch điện công suất lớn trong hệ thống điện hạ áp. Khởi động từ (magnetic starter) là bộ thiết bị gồm magnetic contactor, rơ le nhiệt và một số linh kiện đi kèm. Chức năng của khởi động từ là khởi động/dừng động cơ, đóng cắt mạch bằng contactor và bảo vệ động cơ trước các sự cố nhờ rơ le nhiệt. Như vậy, khởi động từ bao gồm contactor bên trong, đồng nghĩa chức năng và ứng dụng cũng lớn hơn contactor.
BTB Electric đã có bài phân tích riêng về khởi động từ, bạn có thể tìm đọc tại: Khởi động từ là gì? Phân biệt với contactor
Cấu tạo của contactor
Cấu tạo contactor gồm 3 bộ phận chính là nam châm điện, thanh đầu cuối, tiếp điểm động và tiếp điểm tĩnh, cuộn dây, lõi thép, phần ứng, hệ thống dập hồ quang, đầu nối cuộn dây và cuộn che nắng:
- Các tiếp điểm chính trên contactor nằm trên hệ thống mạch động lực, cho phép dòng điện có cường độ lên tới vài nghìn A chạy qua. Bên cạnh đó, các tiếp điểm phụ 2 bên được sử dụng cho mạch điều khiển, chỉ cho phép dòng điện chạy qua không quá 5A.
- Nam châm điện trong contactor là một lõi sắt dày có gắn lò xo, xung quanh được cuốn dây đồng, chức năng nén đẩy để đóng bật contactor. Lõi sắt bao gồm lõi tĩnh và lõi ứng (chuyển động).
- Buồng dập hồ quang hay board mạch dập hồ quang điện có nhiệm vụ loại bỏ hồ quang điện sản sinh khi đóng ngắt, ngăn nhiệt độ khi đốt nóng hồ quang làm cháy tiếp điểm. Kết cấu buồng dập hồ quang có thể là dạng ngắt đôi - cơ chế dập hồ quang động lực kép; khe hẹp và bộ tách hồ quang.
Thông số kỹ thuật của contactor
Các thông số kỹ thuật cơ bản của contactor bao gồm:
- Dòng điện hoạt động định mức (Ie): Là dòng điện mà contactor cho phép chạy qua hệ thống tiếp điểm chính khi đóng mạch điện phụ tải mà không làm nóng thiết bị.
- Điện áp hoạt động định mức (Ue): Là điện áp quy định trên mạch điện chính.
- Khả năng đóng ngắt trong các trường hợp: Là mức dòng điện mà contactor đóng ngắt thành công trong cả điện 1 pha và điện 3 pha.
- Độ bền điện: Là số lần đóng ngắt dòng điện định mức với giá trị khoảng 200.000 đến 2,5 triệu lần đóng ngắt.
- Độ bền cơ học: Là số lần đóng ngắt khi không có dòng điện qua tiếp điểm contactor với giá trị trong khoảng 5 triệu đến 25 triệu lần đóng ngắt
Xem chi tiết tại: Ý nghĩa các ký hiệu và thông số trên contactor
Nguyên lý hoạt động của contactor
Khi cho dòng điện chạy qua hai đầu cuộn dây quấn trên lõi từ của magnetic contactor với giá trị bằng giá trị điện áp định mức, lực từ được sản sinh ra và hút lõi từ di động, tạo thành mạch từ kín. Lúc này lực từ tạo ra lớn hơn phản lực lò xo và contactor được bật. Bộ phận liên động liên kết hệ thống tiếp điểm và lõi từ di động khiến tiếp điểm chính contactor đóng lại và chuyển đổi trạng thái của tiếp điểm phụ. Khi không cấp dòng điện chạy qua cuộn dây, contactor sẽ ngắt và tiếp điểm trở về trạng thái ban đầu (thường hở). Đây được gọi là nguyên lý từ tính của contactor.

Ngoài nguyên lý từ tính, còn có một loại contactor khác sử dụng nguyên lý điện tử, gồm linh kiện điện tử như bóng bán dẫn để điều khiển trạng thái chuyển mạch của động cơ. So với công tắc tơ từ tính, công tắc tơ điện tử mang lại khả năng kiểm soát hoạt động của động cơ chính xác hơn, có tuổi thọ dài hơn và hiệu quả cao hơn.
Nhờ nguyên lý hoạt động trên mà trong mạch điện, contactor đảm nhận 3 chức năng chính sau:
- Điều khiển các thiết bị điện bao gồm hệ thống đèn, động cơ, tụ bù,... bằng nút nhấn, chế độ cài đặt tự động và từ xa.
- Kết hợp với thiết bị chất lượng điện khác như rơ le nhiệt, rơ le hệ số công suất, tụ bù, công tắc,... giúp tăng cường kiểm soát và ổn định dòng điện.
Cách phân loại contactor
Các dòng contactor AC (xoay chiều):
- Contactor AC-1: Dùng cho tải thuần trở hoặc ít cảm kháng (hệ số cosφ = 0.95). Ví dụ: Đóng ngắt lò sưởi điện, hệ thống đèn sợi đốt.
- Contactor AC-3: Loại thông dụng nhất. Dùng cho động cơ không đồng bộ lồng sóc (khởi động và tắt máy khi đang chạy). Thiết bị phải chịu được dòng khởi động gấp 5-7 lần dòng định mức định mức. Ví dụ: Máy bơm, quạt hút công nghiệp, thang máy.
- Contactor AC-4: Yêu cầu cao nhất. Dùng cho động cơ lồng sóc phải khởi động liên tục, phanh ngược, đảo chiều quay (dòng điện sinh ra cực lớn). Ví dụ: Cầu trục, máy tời, máy luyện kim.
- Contactor AC-6b: Chuyên dụng để đóng ngắt tụ bù công suất phản kháng, trang bị thêm khối điện trở cản dòng khởi động.
Các dòng contactor DC (một chiều):
- Contactor DC-1: Dùng cho tải điện trở 1 chiều.
- Contactor DC-3/DC-5: Dùng cho động cơ điện một chiều kích từ nối tiếp hoặc song song (chịu dòng khởi động và phanh ngược).
Các dòng contactor theo điện áp cuộn hút (cuộn coil):
- Coil điện xoay chiều: 24VAC, 48VAC, 110VAC, 220VAC, 380VAC,...
- Coil điện một chiều: 12VDC, 24VDC, 48VDC,...
Dựa theo nguyên lý hoạt động, có thể phân chia contactor thành 5 loại bao gồm:
- Contactor điện từ: Sử dụng cơ chế điện từ để đóng/mở tiếp điểm, được ứng dụng rộng rãi hiện nay (magnetic contactor)
- Contactor khí động: Sử dụng áp suất khí nén để đóng/mở tiếp điểm, được ứng dụng cho các môi trường thông thường nhưng có khả năng cháy nổ cao
- Contactor thủy lực: Sử dụng thủy lực để điều khiển tiếp điểm đóng/mở, ứng dụng trong môi trường công nghiệp nặng, công trường lớn.
- Contactor bán dẫn: Sử dụng bán dẫn điện tử để đóng mở tiếp điểm, được ứng dụng trong các môi trường yêu cầu tính chính xác cao.
- Contactor chống cháy: Thiết kế với độ nhạy cao, cấu trúc đặc biệt để ứng dụng cho các môi trường dễ hỏa hoạn cháy nổ như dầu khí, hóa chất, mỏ, luyện kim.
Dựa theo số pha/cực, có 2 loại phổ biến là contactor 3 pha và contactor 1 pha. Điểm khác biệt đầu tiên khi so sánh contactor 3 pha và contactor 1 pha là số tiếp điểm. Trên dòng 3 pha sẽ có 3 tiếp điểm chính, tương ứng 3 cặp cực thì dòng 1 pha chỉ có 2 tiếp điểm ứng với 2 cặp cực. Bên cạnh đó, contactor 3 pha trang bị thêm các tiếp điểm phụ thường đóng và thường mở. Trong khi đó contactor 1 pha không hỗ trợ tiếp điểm phụ mà có thể gắn thêm rơ le thay thế.
Contactor 3 pha được thiết kế với dải cường độ dòng điện rộng, từ 9A cho tới 800A, linh hoạt cho nhiều mục đích sử dụng, đặc biệt trong công nghiệp. Ngược lại contactor 1 pha được thiết kế cho các dòng định mức phổ thông như 25A, 40A hay 63A và dùng nhiều trong dân dụng.
Một điểm khác biệt nữa là dòng 3 pha có thể kết hợp với rơ le nhiệt để bảo vệ quá tải điện cho mạch điện mà dòng 1 pha không hỗ trợ. Như vậy về tính đa dụng, dòng 3 pha là vượt trội hơn so với dòng 1 pha.
Bên cạnh đó, contactor có thể được phân chia theo đặc tính dòng điện (xoay chiều hoặc 1 chiều), dòng điện định mức hay khả năng tích hợp với các thiết bị khác.
Ứng dụng của contactor
Với các hệ thống điện phức tạp, quy mô vừa trở lên như trung tâm thương mại, sân vận động, công trường, nhà máy,... thì sử dụng contactor là điều cần thiết. Đặc biệt trong công nghiệp, contactor là điều khiển các động cơ và thiết bị điện khác. Thiết bị điện công nghiệp này giúp tăng tính tự động hóa cho dây chuyền sản xuất, tính ổn định cao, đáp ứng các hệ thống phức tạp, giảm chi phí sửa chữa.
Ứng dụng của contactor bao gồm:
- Contactor kết hợp với rơ le nhiệt để điều khiển động cơ, cấp nguồn trực tiếp cho động cơ khởi động, bảo vệ quá tải nhiệt.
- Contactor dùng cho mạch khởi động sao - tam giác linh hoạt thay đổi chế độ hoạt động của động cơ để giảm dòng khởi động.
- Contactor điều khiển tụ bù giúp nâng cao hiệu quả bù công suất phản kháng, bảo vệ tụ bù tránh hư hỏng.
- Contactor đặt trọng tủ điều khiển đèn chiếu sáng, kết hợp rơ le thời gian để đóng ngắt điện cho đèn theo giờ quy định.
- Contactor kết hợp rơ le bảo vệ pha, phòng tránh rủi ro khi mất pha, quá áp, thấp áp, lệch pha, mất trung tính,...
Xem thêm: Hướng dẫn đấu nối khởi động từ 3 pha và 1 pha chi tiết
Hướng dẫn lựa chọn contactor
Contactor có tính linh hoạt cao khi có thể kết hợp nhiều thiết bị điện, ứng dụng cho nhiều trường hợp cụ thể nhưng cũng có những đặc tính đặc trưng cho từng ứng dụng đó. Vì vậy mà khi chọn contactor, bạn cần căn cứ vào mục đích sử dụng và các thông số kỹ thuật đi kèm.
Cách chọn contactor cho động cơ
3 thông số cơ bản để chọn contactor động cơ là Ict, P và cosφ với công thức như sau:

Giả sử có tải động cơ 3P - 380V, 4kW, cosφ=0,8 sẽ tính toán được công suất contactor như sau:

Cần chọn contactor lớn hơn mức dòng điện tính toán được, có thể chọn Contactor MC3-12A từ BTB Electric.
Ngoài ra bạn cần chọn loại contactor có độ bền điện và độ bền cơ phù hợp cho tần suất sử dụng và môi trường làm việc.
Cách chọn contactor cho tụ bù
Khi chọn contactor cho tụ bù cần dựa vào dòng điện định mức của tụ bù đó. Khi tụ bù được đóng vào lưới điện sẽ sinh ra một dòng điện xung cực lớn, có thể gấp 100 lần dòng định mức trong 1 mili-giây đầu tiên. Nếu dùng contactor AC-3 thông thường, tiếp điểm sẽ bị dính hoặc cháy nổ ngay lập tức. Vậy nên cần lắp thêm linh kiện contactor cho tụ bù (AC-6b).
Dòng định mức của contactor ≈ 1,35 - 1,5 lần dòng định mức tụ bù. Ví dụ: Một tụ bù 3 pha 415V - 30kVAr sẽ có dòng định mức khoảng 41A. Bạn cần chọn contactor chịu dòng tối thiểu 41 x 1.5 = 61,5A. Mã sản phẩm phù hợp là contactor tụ bù MC3-65C từ BTB Electric.
Những lưu ý khác khi chọn contactor
Chọn điện áp điều khiển: Chú ý kiểm tra điện áp trong mạng điện là 24VDC, 24VAC, 110V, 220V hay 380V để chọn điện áp contactor phù hợp. Đa số thiết bị điện tại Việt Nam sử dụng điện 220V và 380V, một số thiết bị điện nước ngoài dùng điện 110V. Hệ số cosφ tại Việt Nam là 0,95. Tuy nhiên nếu trong hệ thống có nhiều động cơ công suất lớn mà không có tụ bù thì hệ số này có thể thấp hơn.
Contactor BTB Electric - giải pháp đóng ngắt điện chất lượng
Contactor BTB Electric được sản xuất theo tiêu chuẩn IEC/EN 60947-1, IEC/EN 60947-4-1, UL 508, sử dụng cho tải động cơ và điều khiển tụ bù. Thiết bị này có cấu trúc tối ưu hóa để tương thích với các dòng contactor công nghiệp khác. Vật liệu sử dụng cho dòng contactor có độ bền cao, chịu được điều kiện nhiệt độ bất thường.

Contactor BTB Electric có dải dòng điện định mức rộng từ 9A tới 800A, ứng dụng trong nhiều hệ thống điện áp từ 24V tới 415V. Mặt khác, chúng tôi cung cấp khối linh kiện phụ trợ đa dạng, tự do kết hợp để sử dụng contactor cho nhiều mục đích.
Những lưu ý khi sử dụng contactor
Để sử dụng contactor một cách hiệu quả và an toàn, một số lưu ý sau sẽ giúp ích cho bạn:
- Sử dụng contactor đúng cách và không sử dụng liên tục để tránh gây ra gián đoạn. Tránh sử dụng thiết bị quá thường xuyên hoặc quá lâu.
- Giới hạn số lần khởi động và ngắt kết nối contactor trong một khoảng thời gian nhất định để tránh thiết bị quá tải.
- Lắp đặt contactor đúng cách để đảm bảo hoạt động ổn định. Kiểm tra kỹ dây điện và thiết bị phụ trợ trước khi kết nối. Sử dụng phụ kiện chất lượng cao cho contactor.
- Đặt contactor ở vị trí thuận tiện như trong tủ điện, tránh khu vực có nhiệt độ cao, ẩm ướt, bụi bẩn,....
- Kiểm tra và bảo dưỡng contactor định kỳ, thay thế các bộ phận hỏng, điều chỉnh điện áp cấp cho cuộn dây phù hợp, vệ sinh khử ẩm các linh kiện và giảm tải hoặc tăng cường làm mát khi cần thiết.
Câu hỏi thường gặp về contactor
Contactor có bảo vệ quá tải và ngắn mạch không?
Không. Bản thân Contactor chỉ là thiết bị đóng/ngắt mạch điện theo tín hiệu điều khiển, hoàn toàn không có tính năng tự động bảo vệ. Để bảo vệ động cơ toàn diện, bắt buộc phải kết hợp contactor với rơ-le nhiệt (bảo vệ quá tải) và aptomat MCB/MCCB (bảo vệ quá tải và ngắn mạch).
Tiếp điểm phụ NO và NC trên contactor dùng để làm gì?
Cụm tiếp điểm phụ chỉ chịu được dòng điện nhỏ (dưới 5A), được sử dụng riêng cho mạch điều khiển nhánh. Trong đó:
- Tiếp điểm NO (Normally Open - Thường mở): Dùng để duy trì trạng thái nút nhấn (giữ mạch) hoặc báo đèn trạng thái đang chạy.
- Tiếp điểm NC (Normally Closed - Thường đóng): Dùng để khóa chéo (Interlock) trong mạch đảo chiều động cơ, mạch sao - tam giác, đảm bảo 2 contactor không thể cùng đóng một lúc gây chập pha.
Tại sao contactor phát ra tiếng kêu rè rè lớn khi đóng điện?
Tiếng kêu từ trường khó chịu này thường do 3 nguyên nhân chính:
- Bề mặt tiếp xúc của mạch từ (lõi thép) bị bẩn, rỉ sét hoặc kẹt dị vật khiến nam châm hút không chặt.
- Điện áp cấp cho cuộn hút (coil) bị sụt giảm, không đủ định mức (ví dụ cuộn 220V nhưng điện áp thực tế chỉ còn 200V).
- Vòng chống rung (vòng ngắn mạch) trên lõi từ bị nứt, gãy.
Có thể dùng contactor xoay chiều (AC) cho mạch một chiều (DC) không?
Tuyệt đối không. AC Contactor không được thiết kế máng dập hồ quang đủ mạnh để cắt dòng điện DC (vốn không có điểm 0 tự nhiên nên hồ quang cháy rất lâu). Việc dùng sai loại sẽ khiến tiếp điểm bị cháy dính ngay trong những lần đóng cắt đầu tiên.






