Điện khí hóa Công nghiệp: Chuyển đổi quy trình sản xuất thông minh

BTB Electric

• Tin tức
• Th2 13, 2026
• 49 lượt xem

Công nghiệp không phải lĩnh vực phát thải lớn nhất nhưng lại yêu cầu quá trình khử carbon phức tạp và tốn kém. Vì vậy, lộ trình điện khí hóa công nghiệp khi so sánh với điện khí hóa giao thông cũng gặp nhiều khó khăn hơn, nhất là trong việc xử lý nhiệt cao để đảm bảo điều kiện hoạt động tiêu chuẩn cho các ngành công nghiệp nặng không thể sử dụng trực tiếp điện. Vậy điện khí hóa công nghiệp diễn ra như thế nào? Lộ trình này ở Việt Nam đang gặp những thách thức gì? Mời bạn tìm hiểu trong bài viết sau của chúng tôi. 

Áp lực "Xanh hóa" từ chuỗi cung ứng toàn cầu

Báo cáo từ Ngân sách Carbon Toàn cầu cho biết, tính từ năm 2024, chỉ còn 235 gigaton khí CO2 được thải vào khí quyển nếu nhân loại muốn có 50% cơ hội hạn chế sự nóng lên toàn cầu ở mức 1,5°C. Nhưng với tốc độ phát thải carbon cao nhất trong ít nhất 800.000 năm trở lại đây (hơn 34 tỷ tấn CO2 thải vào khí quyển mỗi năm), giới hạn này dễ dàng đạt được chỉ trong vòng chưa đầy 6 năm. 

Trong số các tác nhân gây phát thải, báo cáo của McKinsey chỉ ra rằng, gần 80% lượng khí thải carbon toàn cầu đến từ việc tiêu thụ năng lượng hóa thạch, sau đó đến ngành nông nghiệp (chiếm 11,7%). Các quy trình công nghiệp như sản xuất thép, xi măng, hóa chất chỉ chiếm 6,5% lượng khí thải carbon nhưng lộ trình khử carbon của lĩnh vực này phức tạp và tốn kém hơn nhiều. Bởi vậy, nhiều tổ chức, doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu đã và đang áp dụng các chính sách carbon buộc các nước phát triển như Việt Nam phải tham gia vào lộ trình giảm phát thải nếu muốn hội nhập quốc tế. 

Điển hình có thể kể đến: 

1 - Thuế carbon - Khoản thuế áp dụng trên lượng khí CO2 mà một doanh nghiệp hoặc cá nhân phát thải vào môi trường. Mục đích chính của chính sách thuế này là để giảm thiểu phát thải bằng cách tăng chi phí liên quan đến việc sử dụng nguyên liệu hóa thạch và các hoạt động gây ô nhiễm khác. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới, đã có 46 quốc gia áp dụng định giá carbon, gồm thuế và hệ thống mua bán tín chỉ carbon với mức giá từ 0,46 - hơn 167 USD/tấn CO2, tùy khu vực. 

2 - CBAM - Thuế carbon mà Liên minh Châu Âu (EU) áp dụng đối với hàng hóa sản xuất bên ngoài khu vực, giới hạn trong các lĩnh vực có mức độ phát thải cao và có nguy cơ rò rỉ carbon lớn như xi măng, thép, sắt, nhôm, phân bón… 

3 - Tín chỉ carbon quản lý bởi Liên Hợp Quốc (UNFCCC) theo thỏa thuận Paris, được cấp bởi 2 tổ chức là Gold Standard và Verra (VCS - Verified Carbon Standard), cho phép các quốc gia tham gia trao đổi quyền phát thải carbon thông qua carbon credit. Mỗi tín chỉ carbon tương ứng với 1 tấn khí CO2 hoặc lượng khí nhà kính quy đổi tương đương sang CO2 đã được ngăn chặn hoặc loại bỏ. 

Ở Việt Nam, tuy chưa chính thức áp dụng thuế carbon riêng biệt, nhưng nếu muốn tham gia vào chuỗi cung ứng của thế giới, các doanh nghiệp sản xuất trong nước, đặc biệt là công nghiệp nặng buộc phải có sự chuyển dịch sang xu hướng điện khí hóa. Đơn cử với thép - ngành chịu tác động lớn nhất từ chính sách CBAM, cũng là ngành phát thải khí CO2 lớn nhất trong lĩnh vực công nghiệp nặng. Số liệu của Tổng cục Hải quan cho biết, Việt Nam xuất khẩu sang EU khoảng 2,6 triệu tấn thép mỗi năm. Nếu không giảm lượng phát thải, bắt đầu từ năm 2026, doanh nghiệp thép trong nước có thể phải chịu thêm khoản phí lên đến 100 triệu USD/năm cho thuế carbon khi xuất khẩu sang EU. 

Như vậy, điện khí hóa công nghiệp - cũng tương tự điện khí hóa giao thông, đã và đang trở thành xu hướng tất yếu của thế giới và Việt Nam cũng không thể nằm ngoài trục quay này. 

Các mắt xích trọng yếu trong quá trình điện khí hóa nhà máy

Điện khí hóa công nghiệp được định nghĩa là quá trình chuyển đổi từ công nghệ, máy móc sử dụng nhiên liệu hóa thạch (than, dầu, khí đốt) sang thiết bị máy móc chạy điện hoặc quy trình công nghiệp dùng điện năng (lò hồ quang, máy bơm nhiệt). Đây là giải pháp thiết yếu để cắt giảm lượng khí thải CO2 tại chỗ, hướng tới mục tiêu sản xuất bền vững và trung hòa carbon. 

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), tiềm năng điện khí hóa nhà máy cao nhất nằm ở quy trình nhiệt độ thấp trong các ngành thực phẩm, đồ uống, công nghiệp giấy hoặc công nghiệp hóa chất. Các biện pháp để điện khí hóa quy trình công nghiệp gồm chuyển đổi từ lò hơi đốt than/dầu sang lò hồ quang điện, plasma và bơm nhiệt nhiệt độ cao. Trong đó, bơm nhiệt công nghiệp là lựa chọn khả thi cho quy trình yêu cầu nhiệt độ từ 90 - 140°C, lò hồ quang điện có thể sử dụng phổ biến trong sản xuất thép thứ cấp hoặc có thể dùng phương pháp điện phân quặng cho ngành công nghiệp sắt thép. 

Ngoài ra, điện khí hóa nhà máy cũng có thể bắt đầu từ việc nâng cấp hệ thống truyền động, bằng cách sử dụng động cơ điện hiệu suất cao (IE3, IE4) kết hợp với biến tần để tối ưu công suất. Song song, PLC và cảm biến được ứng dụng để giám sát năng lượng theo thời gian thực, vừa tăng hiệu suất, vừa tiết kiệm năng lượng và nâng cao khả năng điều khiển từ xa. 

Tích hợp năng lượng tại chỗ cũng là giải pháp điện khí hóa tích cực. Bằng cách lắp đặt điện mặt trời mái nhà, các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất có thể tự cấp một phần năng lượng sạch và lưu trữ trong hệ thống BESS để sử dụng cho trường hợp cần thiết. 

Trường hợp điện khí hóa gián tiếp, hydro sạch có thể được sản xuất từ quá trình điện phân để cung cấp năng lượng cho một số lĩnh vực công nghiệp nặng. Tuy chi phí tạo ra hydro khá cao, nhưng đây lại là giải pháp phù hợp với các ngành công nghiệp không thể áp dụng điện khí hóa trực tiếp. 

Thách thức khi tải điện công nghiệp tăng vọt

Điện khí hóa công nghiệp là một trong những giải pháp cốt lõi để đạt mục tiêu hạn chế nóng lên toàn cầu dưới 1.5°C theo thỏa thuận tại COP26. Tuy nhiên, việc chuyển sang sử dụng điện năng trong tất cả các quy trình sản xuất công nghiệp không chỉ gây áp lực lên lưới điện quốc gia mà còn tiềm ẩn nhiều thách thức kỹ thuật gây nguy hiểm cho người dùng và thiết bị.  

• Sự cố downtime: Khi mọi quy trình sản xuất phụ thuộc vào điện, chỉ một sự cố nhỏ ở tủ điện phân phối cũng có thể làm tê liệt toàn bộ nhà máy, xưởng sản xuất, gây thiệt hại lớn về kinh tế và ảnh hưởng đến thương hiệu doanh nghiệp. 
• Hiện tượng sụt áp: Quá tải lưới điện có thể gây ra tình trạng sụt áp tại đường dây cuối nguồn, khiến các thiết bị hoạt động chập chờn hoặc tăng nguy cơ gây hỏng hóc cho các thiết bị nhạy cảm như PLC, robot… 
• Suy giảm tuổi thọ thiết bị: Quá trình truyền dẫn điện năng, đặc biệt là dòng điện lớn để phục vụ thiết bị công suất lớn có thể khiến dây dẫn phát nhiệt, kéo theo nhiệt độ trong tủ điện tăng cao, ảnh hưởng đến tuổi thọ thiết bị điện tử, thậm chí có nguy cơ gây chập cháy hệ thống. 

Những sự cố này, nếu không có biện pháp xử lý hiệu quả, vừa tiềm ẩn nguy cơ gây điện giật cho người vận hành - sử dụng vừa ảnh hưởng đến hiệu suất tổng thể khiến lộ trình điện khí hóa công nghiệp trở nên máy móc và thiếu độ tin cậy. 

Giải pháp thiết bị BTB Electric: "Xương sống" cho sản xuất ổn định

Là nhà sản xuất thiết bị điện công nghiệp chuẩn Châu Âu, BTB Electric tự hào đồng hành cùng các đối tác, doanh nghiệp trong hành trình chuyển dịch năng lượng bằng cách cung cấp các giải pháp chất lượng điện an toàn và bền vững cho thành tố quan trọng nhất trong sản xuất công nghiệp như tủ điện tổng, tủ điện phân phối, tủ điện điều khiển và các dây chuyền sản xuất. 

Các sản phẩm của chúng tôi được sản xuất trên dây chuyền công nghệ hiện đại, đáp ứng 12 chứng chỉ an toàn điện quốc tế cao nhất, được chứng nhận bởi các tổ chức kiểm định hàng đầu thế giới như Dekra, Intertek, UL, TUV, LCIE,... đồng thời được “bản địa hóa” để đảm bảo thiết bị thích nghi và hoạt động ổn định theo đặc trưng khí hậu của từng quốc gia hiện diện. Nhờ vậy, sản phẩm của chúng tôi vận hành hiệu quả trong mọi điều kiện hoạt động, góp phần quản lý năng lượng và bảo vệ các hệ thống sản xuất khác nhau. 

Đặc biệt, thông qua việc sử dụng hiệu quả điện năng và duy trì tuổi thọ lâu dài của máy móc, dây chuyền công nghiệp, thiết bị điện của chúng tôi có khả năng tối ưu chi phí năng lượng và chi phí vận hành trong suốt vòng đời của hệ thống, đảm bảo chỉ số ROI (tỷ suất hoàn vốn) ở mức tối ưu nhất cho các doanh nghiệp. 

Dưới đây là đề xuất các thiết bị điện BTB Electric phù hợp cho lộ trình điện khí hóa công nghiệp trong nước. 

Thiết bị điện BTB Electric phù hợp	Vị trí	Chức năng	Hình ảnh minh họa
Contactor, relay nhiệt	Điều khiển truyền động	Bảo vệ động cơ hiệu quả trước tình trạng quá tải nhờ độ bền hàng triệu lần đóng cắt, phù hợp với môi trường khắc nghiệt
ACB, MCCB	Bảo vệ mạch động lực	Bảo vệ quá tải hoặc ngắn mạch, đảm bảo phân phối điện an toàn cho các khu vực sản xuất trọng yếu
Bộ chuyển nguồn tự động ATS	Bảng điều khiển chính	Duy trì lưới điện ổn định và liên tục ngay cả khi lưới điện gặp sự cố, đảm bảo hoạt động sản xuất không bị gián đoạn
Tụ bù thông minh	Hệ thống bù công suất phản kháng	Bù công suất phản kháng, giảm phí phạt từ Điện lực, đồng thời có khả năng giám sát điện áp, dòng điện, nhiệt độ, sóng hài

Điện khí hóa công nghiệp - những câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Tại sao cần điện khí hóa công nghiệp?

Trả lời: Điện khí hóa công nghiệp là một trong những khía cạnh thiết yếu của lộ trình điện khí hóa nói chung tại mỗi quốc gia nhằm mục đích giảm phát thải để hướng đến mục tiêu trung hòa carbon. Điện khí hóa công nghiệp cũng là xu hướng quan trọng của thế giới, đặc biệt cần thiết đối với doanh nghiệp trong nước khi muốn tham gia vào các chuỗi cung ứng toàn cầu như xuất khẩu hàng hóa sang thị trường EU. 

Câu hỏi 2: Tại sao 2026 được coi là giai đoạn vàng để thực hiện điện khí hóa công nghiệp ở Việt Nam?

Trả lời: Liên quan đến phát thải khí CO2, Liên minh châu Âu (EU) đã thực hiện chính sách thuế carbon (CBAM) theo lộ trình như sau: 

• 2023 - 2025: Hoạt động như cơ chế báo cáo về lượng khí thải liên quan đến sản phẩm nhưng chưa phải mua chứng chỉ CBAM. 
• Từ 2026: Doanh nghiệp xuất khẩu vào EU chính thức phải trả phí carbon dựa trên khí thải của hàng hóa nhập khẩu. 

Như vậy, điện khí hóa công nghiệp ở nước ta buộc phải thực hiện mạnh mẽ từ năm 2026 để các doanh nghiệp không phải gánh thêm khoản phí “khổng lồ” cho thuế carbon khi muốn xuất khẩu vào một số thị trường trọng yếu ở Châu Âu như EU.

Câu hỏi 3: Công nghệ nào đang dẫn đầu xu thế điện khí hóa công nghiệp ở Việt Nam?

Trả lời: Bơm nhiệt công nghiệp đang được coi là giải pháp đột phá trong công cuộc điện khí hóa ở nước ta. Công nghệ này không chỉ giúp thu hồi nhiệt thải mà còn có khả năng chuyển hóa thành nhiệt đầu ra có giá trị, thay thế cho các nhiên liệu hóa thạch như than, DO, LPG… từ đó, giảm bớt áp lực cho các doanh nghiệp khi phải chuyển đổi năng lượng từ hóa thạch sang điện sạch. 

Điện khí hóa là hành trình tất yếu của Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, không chỉ nhằm mục đích giảm phát thải khí nhà kính mà còn để nâng cao năng lực cạnh tranh cho các doanh nghiệp trong thời đại mà tín chỉ carbon được coi là một trong những tiêu chí khẳng định định hướng phát triển bền vững. Trên lộ trình này, BTB Electric tự hào đem đến các giải pháp chất lượng điện chuẩn Châu Âu, vừa góp phần gia tăng tỷ suất hoàn vốn của doanh nghiệp, vừa hỗ trợ doanh nghiệp trong nước chuyển dịch năng lượng an toàn và hiệu quả.