Tín chỉ Carbon và CBAM: Cửa ải mới cho hàng xuất khẩu Việt Nam

BTB Electric

• Tin tức
• Th3 23, 2026
• 335 lượt xem

CBAM chính thức bước sang giai đoạn vận hành từ năm 2026, đánh dấu bước đi mạnh mẽ trong nỗ lực cắt giảm phát thải toàn cầu của Liên minh châu Âu (EU) nhưng lại đặt ra thách thức “sống còn” cho hàng xuất khẩu tại Việt Nam, buộc các doanh nghiệp trong nước phải có cơ chế thích nghi, hoặc là chấp nhận bị thải loại…

Tín chỉ Carbon là gì? Thực trạng áp dụng tín chỉ Carbon tại Việt Nam

Việt Nam là 1 trong những quốc gia chịu tổn thương nặng nề nhất từ biến đổi khí hậu. Theo kịch bản, cứ 1 mét nước biển dâng lên, nước ta có thể bị mất đi 5% diện tích đất đai. Thậm chí, khi nhiệt độ toàn cầu tăng lên 2ºC, thiệt hại trực tiếp lên GDP mà Việt Nam phải chịu sẽ lên tới 30% vào năm 2050. 

Vì vậy, trong một báo cáo vào năm 2022, Ngân hàng Thế giới (WB) đã nhấn mạnh tính cấp thiết của việc cần triển khai nhiều chính sách để thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm cường độ carbon trong tăng trưởng tại Việt Nam. Tín chỉ carbon là một trong những giải pháp được đề cập. 

Tín chỉ carbon (carbon credit), theo Forbes Việt Nam định nghĩa, là thuật ngữ đề cập đến chứng nhận quyền phát thải khí CO2 hoặc khí nhà kính khác quy đổi sang CO2. Mỗi tín chỉ carbon tương ứng với 1 tấn CO2 hoặc khí nhà kính quy đổi tương đương sang CO2 đã được loại bỏ hoặc ngăn chặn. Trong cơ chế của tín chỉ carbon, các doanh nghiệp được phép thải ra một lượng phát thải nhất định trong giới hạn quy định và giới hạn này thường được điều chỉnh định kỳ. Nếu lượng khí thải vượt quá giới hạn, doanh nghiệp phải chi trả cho các đơn vị tín chỉ bổ sung. Ngược lại, họ cũng có thể chuyển nhượng các đơn vị tín chỉ dư thừa cho các doanh nghiệp khác có nhu cầu.

Sự ra đời của tín chỉ carbon kéo theo sự xuất hiện của thuật ngữ thị trường carbon. Bắt nguồn từ Nghị định thư Kyoto của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu, được thông qua từ năm 1997, các quốc gia tham gia thị trường carbon có thể bán hoặc mua quyền phát thải từ các quốc gia phát thải nhiều hơn hoặc ít hơn mục tiêu cam kết. Từ đây, thế giới xuất hiện loại hàng hóa mới là lượng khí nhà kính đã được giảm bớt hoặc hấp thụ. 

Tín chỉ carbon được đánh giá là giải pháp trực tiếp giúp giảm bớt tác động của biến đổi khí hậu và góp phần bảo vệ môi trường bằng cách siết chặt lượng CO2 được phát thải hàng năm của các doanh nghiệp. Ngoài ra, việc trao đổi, mua bán tín chỉ carbon còn tạo ra thị trường mới và cơ hội kinh tế mới, thúc đẩy sự ra đời và phát triển của các ngành công nghiệp xanh như năng lượng tái tạo, trồng rừng và các dự án tiết kiệm năng lượng. Đặc biệt tại nhiều quốc gia, tín chỉ carbon là yêu cầu pháp lý bắt buộc mà các doanh nghiệp phải đáp ứng để tránh các phí phạt và gia tăng giá trị thương hiệu. Ở phạm vi cộng đồng, tín chỉ carbon thúc đẩy tính minh bạch trong việc đo lường và báo cáo lượng phát thải, giúp chính phủ có cái nhìn rõ rệt hơn về những nỗ lực chống biến đổi khí hậu theo từng giai đoạn. 

Về phía Việt Nam - với ¾ diện tích là đất rừng và nguồn tài nguyên, là quốc gia có tiềm năng rất lớn trong việc phát triển thị trường carbon. Theo số liệu từ báo cáo Trung tâm con người và thiên nhiên (PanNature), tính đến tháng 11/2022, đã có 276 dự án CDM (Cơ chế phát triển sạch - Clean Development Mechanism) và gần 29.4 triệu tín chỉ carbon được ban hành từ các dự án được phát triển theo cơ chế CDM tại Việt Nam. Đến năm 2024, đã có 40.2 triệu tín chỉ được cấp và trao đổi trên thị trường carbon quốc tế. 

Tuy nhiên, theo đề án Phát triển thị trường tín chỉ carbon do Bộ tài chính dự thảo, phải đến năm 2028, sàn giao dịch tín chỉ carbon của Việt Nam mới chính thức được vận hành, chưa kể giá tín chỉ carbon của nước ta khi giao dịch trên thị trường quốc tế vẫn còn khoảng cách khá xa so với Mỹ hay EU. Điều này quả thực đang gây bất lợi với nhiều doanh nghiệp xuất khẩu trong nước khi EU sẽ chính thức thu phí carbon thông qua hệ thống chứng chỉ CBAM bắt đầu từ 01/01/2026. 

Hiểu về thuế carbon - CBAM và tác động đến hàng xuất khẩu ở Việt Nam

Chiếm khoảng 45% tổng lượng phát thải của toàn châu Âu và ¾ thị trường phát thải carbon toàn cầu nên Liên minh châu Âu là thị trường thương mại phát thải quốc tế đầu tiên, vận hành từ năm 2005, cũng là một trong những khu vực tiên phong trong việc triển khai thuế carbon. Theo đó, Chính sách Cơ chế điều chỉnh biên giới Carbon (CBAM) của EU chính thức được thông qua và bắt đầu thử nghiệm từ tháng 10/2023. Đây là công cụ chính sách quan trọng bậc nhất của EU nhằm đối phó với biến đổi khí hậu và thực thi cam kết trong Nghị định thư Kyoto, sau này là Hiệp định Paris bằng cách kiểm soát lượng phát thải khí CO2 phát sinh trong quá trình sản xuất hàng hóa nhập khẩu. CBAM được thiết kế để ngăn chặn tình trạng “rò rỉ carbon” (tức là các doanh nghiệp di chuyển việc sản xuất hàng hóa sang các quốc gia có tiêu chuẩn khí thải ít nghiêm ngặt hơn để tránh thuế carbon trong thị trường EU), đồng thời đảm bảo hàng hóa nhập khẩu phải chịu mức giá carbon tương đương với hàng hóa sản xuất nội địa, nhằm duy trì môi trường cạnh tranh công bằng giữa hàng nhập khẩu và nội địa. 

CBAM được chia thành lộ trình 3 giai đoạn thực hiện rõ ràng, gồm: 

• 10/2023 - 12/2025: Giai đoạn chuyển tiếp. Các doanh nghiệp khi xuất khẩu hàng hóa vào khu vực EU bắt buộc phải báo cáo lượng khí thải carbon gắn với hàng hóa nhưng chưa phải mua chứng chỉ CBAM. 
• 01/2026 - 12/2033: Giai đoạn vận hành. Bắt đầu từ ngày 01/01/2026, CBAM chính thức tiến hành thu phí carbon thông qua hệ thống chứng chỉ CBAM, với mức giá hiện tại dao động khoảng 75 euro/tấn CO2. Doanh nghiệp khi xuất khẩu hàng hóa vào EU bắt buộc phải mua chứng chỉ CBAM tương ứng với lượng phát thải carbon của sản phẩm, dựa trên Hệ thống mua bán phát thải của EU (EU ETS). Tuy nhiên, đến năm 2026, doanh nghiệp mới chỉ phải mua chứng chỉ cho 2.5% lượng phát thải. Con số này sẽ dần dần tăng lên cho đến năm 2030. 
• Từ năm 2034: Giai đoạn vận hành toàn bộ. Tức là các doanh nghiệp xuất khẩu hàng hóa vào EU sẽ không được miễn giảm bất kỳ lượng phát thải nào. 

Thực tế, CBAM không áp dụng cho tất cả các mặt hàng mà chỉ giới hạn trong nhóm công nghiệp có mức phát thải cao và nguy cơ rò rỉ carbon lớn như: xi măng, thép và sắt, nhôm, phân bón, điện và hydro. Thế nhưng, chính sách này vẫn đang ảnh hưởng trực tiếp đến các doanh nghiệp xuất khẩu tại Việt Nam khi mà toàn bộ quá trình sản xuất còn phụ thuộc phần lớn vào nhiên liệu hóa thạch. Theo một báo cáo, 4 ngành lớn tại Việt Nam gồm thép, xi măng, phân bón và nhôm có thể phải bỏ ra đến hàng triệu USD mỗi năm để mua chứng chỉ CBAM, bắt đầu từ năm 2026. 

Cụ thể: 

• Ngành thép: Mỗi năm Việt Nam xuất khẩu khoảng 2.6 triệu tấn thép sang EU, kim ngạch đạt gần 3 tỷ USD. Nếu không giảm lượng phát thải (hiện đang chiếm đến 30% tổng lượng khí thải CO2 trong lĩnh vực công nghiệp nặng), ngành thép sẽ phải đối mặt với khoản phí lên tới 100 triệu USD/năm từ CBAM. 
• Ngành nhôm: Với mức phát thải trung bình 6-8 tấn CO2/tấn nhôm sản xuất, giá nhôm xuất khẩu của Việt Nam có nguy cơ tăng 5-7% khi áp dụng CBAM, khiến doanh nghiệp trong nước mất lợi thế về giá khi cạnh tranh trong thị trường EU. 
• Ngành xi măng và phân bón: Tuy tác động của CBAM đến 2 ngành này được nhận định là không lớn do lượng xuất khẩu hàng hóa sang EU không đáng kể, nhưng để đề phòng khả năng mở rộng phạm vi áp dụng của CBAM trong tương lai, các doanh nghiệp trong nước cũng cần có biện pháp giảm phát thải phù hợp. 

Mặc dù CBAM đặt ra nhiều thách thức đối với hàng xuất khẩu ở Việt Nam nhưng cũng mở ra cơ hội để các doanh nghiệp trong nước thể hiện trách nhiệm đối với môi trường, cộng đồng thông qua việc cải tiến quy trình sản xuất, chủ động chuyển dịch năng lượng và kiểm kê lượng phát thải để hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Hơn nữa, ngoài EU, các quốc gia như Anh, Mỹ, Nhật Bản, Australia cũng đã và đang nghiên cứu thử nghiệm các cơ chế thuế carbon tương tự. Nếu doanh nghiệp Việt Nam không quyết tâm hành động ngay hôm nay, khả năng cao sẽ bị loại bỏ khỏi các chuỗi cung ứng toàn cầu trong tương lai, đi kèm là chi phí chuyển đổi và rủi ro cao hơn nhiều. 

Giảm tiêu thụ năng lượng - giải pháp “rẻ” nhất để đạt tín chỉ Carbon

Nhiều chuyên gia kinh tế trong nước khẳng định, CBAM là quy trình không thể đảo ngược trong lộ trình chuyển dịch xanh của kinh tế toàn cầu, vì vậy, các doanh nghiệp Việt Nam chỉ có thể “bắt buộc tham gia” hoặc là chết, mà không thể thay đổi hoặc đối phó hời hợt. 

Ngay lúc này, việc kiểm kê lượng phát thải và xác định cường độ phát thải theo từng sản phẩm là điều kiện tiên quyết để có kế hoạch giảm phát thải hiệu quả. Một số giải pháp nòng cốt được khuyến nghị thực hiện gồm: tăng sử dụng năng lượng tái tạo, tối ưu công nghệ và cải thiện hệ thống giám sát, xác minh dữ liệu phát thải. Bên cạnh đó, ngoài việc mua bán, trao đổi tín chỉ dư thừa từ thị trường, các doanh nghiệp hoàn toàn có thể bắt đầu từ giải pháp nội tại là giảm tiêu thụ năng lượng (tiết kiệm năng lượng). 

Thứ nhất, đây là giải pháp có vốn đầu tư thấp nhưng lại đạt lợi nhuận tức thì và hóa đơn tiền điện tiết kiệm được hàng tháng chính là lợi nhuận nhìn thấy được của mỗi doanh nghiệp. 

Thứ hai, năng lượng không bị tiêu thụ chính là nguồn carbon sạch nhất, do không phải trải qua bất kỳ quá trình sản xuất nào. Trung tâm Tiết kiệm năng lượng TP. HCM cho biết, cứ mỗi 1kWh điện được tiết kiệm, lượng phát thải tại các nhà máy nhiệt điện sẽ giảm khoảng 0.5674 kg CO2. 

Thứ ba, khi hệ thống điện vận hành đúng cách, hiệu quả và tiết kiệm, tất yếu tuổi thọ thiết bị điện cũng sẽ gia tăng, từ đó giảm được chi phí bảo trì và thay thế - một hình cắt giảm gián tiếp dấu chân Carbon.  

Giải pháp minh bạch và tối ưu lượng điện tiêu thụ từ BTB Electric

Với kinh nghiệm đồng hành cùng các đối tác, khách hàng trong hành trình chuyển dịch năng lượng để hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, BTB Electric tự tin cung cấp các giải pháp chất lượng điện nhằm hỗ trợ doanh nghiệp giải quyết bài toán giảm tiêu thụ điện năng. 

Là nhà sản xuất thiết bị điện công nghiệp chuẩn Châu Âu, tất cả danh mục sản phẩm của chúng tôi đều đã được kiểm định, giám sát thường xuyên tại các tổ chức chứng nhận hàng đầu thế giới như UL, Dekra, Intertek, TUV,... đảm bảo hệ thống điện luôn vận hành ở trạng thái lý tưởng trong mọi điều kiện hoạt động, qua đó giảm thiểu đáng kể nhiệt năng hao phí. 

Bên cạnh đó, các nhóm thiết bị chuyên dụng như tụ bù, cuộn kháng, bộ lọc sóng hài từ BTB Electric cũng đóng vai trò quan trọng trong các hệ thống bù công suất phản kháng và triệt tiêu sóng hài, góp phần giải quyết triệt để 2 nguyên nhân hàng đầu gây lãng phí điện thầm lặng là hệ số công suất thấp và ô nhiễm sóng hài. 

Tin chọn sử dụng thiết bị điện từ BTB Electric không chỉ giúp các doanh nghiệp tối ưu lợi ích kinh tế ngay từ giai đoạn đầu tư mà còn kiểm soát được chính xác dòng năng lượng trong suốt quá trình vận hành, từ đó minh bạch hóa, tối ưu lượng điện tiêu thụ, thuận tiện cho việc kiểm kê khí nhà kính và giảm phát thải. 

Một số câu hỏi về tín chỉ Carbon và CBAM

Câu hỏi 1: CBAM chỉ áp dụng đối với các ngành công nghiệp phát thải nặng đúng không?

Trả lời: Hiện tại, CBAM của EU chủ yếu đánh vào các ngành công nghiệp có mức độ phát thải cao như thép, sắt, xi măng, phân bón, điện, hydro… tuy nhiên, theo lộ trình, từ năm 2030, EU có thể mở rộng CBAM sang nhiều lĩnh vực khác như hóa chất, nhựa, giấy, dệt may và hàng tiêu dùng. 

Câu hỏi 2: Tương lai của các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước, nếu không đáp ứng được CBAM?

Trả lời: CBAM bắt đầu tính phí mua tín chỉ carbon từ năm 2026 nhưng trước mắt, doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa vào EU mới chỉ phải trả khoảng 2.5% lượng phát thải. Đối chiếu với các ngành công nghiệp nặng còn phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu hóa thạch như ở Việt Nam, số tiền phải trả để mua chứng chỉ CBAM hàng năm có thể lên đến hàng triệu USD. Điều này không chỉ làm mất đi yếu tố cạnh tranh (giá cả) của hàng xuất khẩu Việt Nam tại thị trường nước ngoài mà còn ảnh hưởng đến giá trị thương hiệu của sản phẩm khi có xu hướng đi ngược lại nhu cầu phát triển bền vững của thế giới. Nếu tình trạng phát thải cao tiếp tục không thể kiểm soát, sớm muộn doanh nghiệp xuất khẩu trong nước cũng sẽ bị loại bỏ khỏi các chuỗi cung ứng quan trọng. 

Câu hỏi 3: Làm thế nào để doanh nghiệp đạt được tín chỉ carbon?

Trả lời: Để đạt được tín chỉ carbon, một tổ chức hoặc sản phẩm phải trải qua 3 bước cơ bản sau: 

• 1 - Kiểm kê lượng phát thải: Xác định và đo lường toàn bộ lượng phát thải mà sản phẩm, doanh nghiệp tạo ra trong quá trình sản xuất, hoạt động. 
• 2 - Phân tích và đánh giá: Xem xét các khía cạnh khác nhau, trong đó có quy định về tiêu chuẩn phát thải, tiêu chuẩn đánh giá tín chỉ carbon tại từng quốc gia để xác định lượng phát thải cụ thể. 
• 3 - Giảm lượng khí thải nhà kính: Thiết lập các biện pháp giảm phát thải phù hợp để giảm thiểu ảnh hưởng hoặc giảm phí mua tín chỉ. 

Là nhà sản xuất thiết bị điện công nghiệp đến từ Châu Âu, BTB Electric hiểu rõ tầm quan trọng của tín chỉ carbon trong việc tham gia vào các chuỗi cung ứng quan trọng của thế giới. Thay vì đầu tư thêm các hệ thống điện tái tạo tự sản, tự tiêu, các doanh nghiệp hoàn toàn có thể bắt đầu từ yếu tố hiệu suất năng lượng. Tiết kiệm năng lượng bằng cách lựa chọn thương hiệu thiết bị điện chất lượng như BTB Electric sẽ góp phần giảm điện năng hao phí tại các nhà máy sản xuất, qua đó có thể giảm đáng kể lượng phát thải trong suốt vòng đời sản phẩm - yếu tố cốt lõi để hạn chế tác động của CBAM lên hàng hóa xuất khẩu trong nước.