Net Zero 2050: Tại sao ngành điện là "mặt trận" tiên phong?

BTB Electric

• Tin tức
• Th3 6, 2026
• 413 lượt xem

Trong cuộc đua chống biến đổi khí hậu, “Net Zero 2050” không đơn thuần chỉ là khẩu hiệu cổ động mà đã trở thành nhiệm vụ cấp bách đối với mỗi quốc gia. Và để đạt được mục tiêu này, mọi ngành nghề, mọi lĩnh vực dùng năng lượng đều phải chuyển mình. Trong đó, ngành điện chính là mặt trận tiên phong quyết định đến sự thành bại của toàn bộ lộ trình đưa phát thải ròng về 0. 

Tầm nhìn Net Zero 2050 và sứ mệnh của ngành điện

Net Zero (Phát thải ròng bằng 0) là cam kết trọng tâm tại Thỏa thuận Paris nhằm giới hạn mức tăng nhiệt toàn cầu dưới 1.5°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Bản chất, Net Zero không phải là không phát thải mà là giảm lượng phát thải nhà kính xuống mức cân bằng với khả năng hấp thụ/ loại bỏ của Trái Đất hoặc công nghệ thu giữ/ lưu trữ carbon của con người. 

Trên lộ trình này, ngành điện được coi là mặt trận tiên phong bởi đây là nguồn phát thải khí nhà kính lớn nhất, đồng thời cũng giữ vai trò “chìa khóa” để khử carbon trong các lĩnh vực khác thông qua quá trình điện khí hóa. Nếu ngành điện không “xanh”, “sạch”, toàn bộ nỗ lực của các ngành khác đều vô nghĩa. 

• Nguồn phát thải lớn nhất: Thống kê từ Cơ quan năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết, có đến 3/4 lượng phát thải khí nhà kính đến từ ngành năng lượng, đặc biệt là quy trình đốt cháy than đá và khí. Do đó, để đạt mục tiêu Net Zero, bắt buộc phải chuyển đổi hoặc thay thế nguồn phát thải này đầu tiên. 
• Đòn bẩy cho quá trình Điện khí hóa: Điện khí hóa là quá trình chuyển đổi từ hệ thống sử dụng năng lượng hóa thạch sang điện năng được tạo ra từ các nguồn năng lượng sạch nhằm khử carbon trong nền kinh tế và số hóa hạ tầng giao thông - kinh tế. Vì vậy, để điện khí hóa thành công, ngành điện phải đóng vai trò tiên phong. 
• Tiềm năng tái tạo lớn: Khoa học công nghệ giữ vai trò trung tâm trong chiến lược phát triển xanh và trung hòa carbon. Sự phát triển của khoa học cho phép chuyển đổi nhanh chóng các nguồn điện truyền thống sang điện không phát thải, đồng thời tạo ra các loại nhiên liệu khác từ quá trình điện phân. 
• Thúc đẩy kinh tế xanh: Chuyển đổi ngành điện góp phần thu hút vốn đầu tư và hình thành mô hình kinh doanh mới theo hướng bền vững hơn. 

Đặc biệt, Net Zero còn là nhiệm vụ cấp bách của Việt Nam vào năm 2050 sau cam kết của Thủ tướng Chính phủ tại COP26. Trong đó, Chính phủ đã và đang điều chỉnh, ban hành quy hoạch phát triển điện lực quốc gia giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 với mục tiêu thực hiện thành công chuyển đổi năng lượng gắn với hiện đại hóa sản xuất, xây dựng lưới điện thông minh, phù hợp với xu thế chuyển đổi xanh và giảm phát thải. Riêng năng lượng tái tạo, đến năm 2050 dự tính sẽ chiếm tỷ trọng 67.5-71.5% tổng sản lượng điện quốc gia. 

Ngành điện: Xương sống của lộ trình khử carbon

Mọi giải pháp xanh hóa các lĩnh vực như công nghiệp, nông nghiệp, giao thông… đều quy về một đầu mối duy nhất là điện. Do đó, ngành điện buộc phải trở thành tiền tuyến mới có thể thực hiện mục tiêu Net Zero vào năm 2050. 

Dưới đây là 3 lý do khiến ngành điện được đánh giá là “xương sống” của lộ trình khử carbon. 

Nguồn thay thế trực tiếp cho năng lượng hóa thạch

Hiện tại, ngành điện là lĩnh vực duy nhất có đủ hạ tầng để thay thế các nguồn năng lượng truyền thống như dầu mỏ, khí đốt và than đá để cung cấp nhiên liệu/năng lượng cho các ngành nghề khác. Đơn cử, giao thông muốn giảm phát thải phải chuyển từ xe xăng sang xe điện. Công nghiệp muốn giảm các cột khói đen cần thay thế từ lò hơi đốt than sang lò hồ quang, bơm nhiệt. Hay các tòa nhà khi chuyển từ bếp gas sang bếp từ cũng có thể giảm khí nhà kính tại chỗ. 

Hiệu suất năng lượng vượt trội

So sánh đơn giản như sau: Một bếp từ có hiệu suất đun nấu gấp từ 1.5 - 2 lần so với bếp gas; bơm nhiệt có hiệu suất gấp 3 - 4 lần so với lò hơi dùng gas. Với động cơ đốt trong, có đến 70-80% năng lượng bị tổn hao dưới dạng nhiệt, trong khi động cơ điện đạt hiệu suất đến 85-90%. 

Như vậy có thể thấy, một hệ thống điện hiện đại có khả năng tối ưu công suất hiệu quả và giảm thất thoát nhiệt năng tốt hơn nhiều so với đốt nhiên liệu hóa thạch tại chỗ. Điều này vừa giúp tiết kiệm năng lượng, vừa giảm lượng khí thải ra môi trường. 

Ứng dụng công nghệ hiện đại

Sở hữu khả năng số hóa cao, ngành điện cho phép ứng dụng công nghệ Al, loT trong quản lý, vận hành để điều tiết nhu cầu năng lượng của toàn xã hội một cách tự động, đồng thời gia tăng trải nghiệm cho cư dân trong các tòa nhà, công trình thông minh, sử dụng hoàn toàn điện sạch. 

Tất nhiên, ngành điện buộc phải “xanh” thì lộ trình khử carbon mới có ý nghĩa. 

Những “nút thắt” kỹ thuật trên hành trình tiến tới Net Zero

Dù giữ vai trò tiên phong trên hành trình tiến tới Net Zero nhưng chính ngành điện cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức. 

Ở khía cạnh vĩ mô, vốn và năng lực đổi mới là 2 mối lo ngại đối với lộ trình Net Zero của Việt Nam. Cụ thể, nước ta cần đến 368 tỷ USD để đạt Net Zero đến năm 2040, trong khi dư nợ tín dụng xanh đến 30/06/2030 mới đạt gần 528,3 nghìn tỷ đồng và nguồn vốn tài chính quốc tế cho phát triển xanh như lãi suất của FED đang ở mức rất cao. Ngoài ra, không phải doanh nghiệp nào cũng sẵn sàng cho việc chuyển đổi xanh, bao gồm chuyển đổi hạ tầng, điều kiện sản xuất và đào tạo đội ngũ nhân lực, người lao động.

Ở khía cạnh kỹ thuật, có nhiều vấn đề mới sẽ phát sinh khi đưa năng lượng tái tạo tích hợp vào lưới điện hiện có với tỷ trọng lớn. 

• Tính bất ổn của nguồn điện sạch: Hạn chế lớn nhất của năng lượng mặt trời, gió là phụ thuộc vào điều kiện thời tiết. Tương ứng, làm thế nào để duy trì lưới điện trong điều kiện không có nắng hoặc gió và làm thế nào để đảm bảo sự ổn định của tần số, cũng như điện áp lưới quốc gia khi tích hợp điện tái tạo vào lưới là bài toán khó nhằn đối với các kỹ sư điện. 
• Các vấn đề về chất lượng điện năng: Khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng lên, sóng hài từ các bộ chuyển đổi công suất của hệ thống điện mặt trời và điện gió xuất hiện ngày càng nhiều. Nếu không được xử lý triệt để, sóng hài có khả năng làm nóng máy biến áp, dây dẫn, gây nhiễu thiết bị điều khiển và giảm tuổi thọ hệ thống. Bên cạnh đó, tình trạng sụt áp cũng diễn biến phức tạp hơn, đe dọa sự an toàn của thiết bị đầu cuối. 
• Hạ tầng điện cũ: Lưới điện truyền thống hiện nay chưa được thiết kế để chịu tải cho dòng điện 2 chiều (phát ngược từ điện mặt trời lên lưới). Hơn nữa, hạ tầng điện cũ cũng chưa thể đáp ứng nhu cầu sử dụng điện công suất lớn, đặc biệt là các trạm sạc nhanh DC. 

Thiết bị điện xanh trong kỷ nguyên Net Zero và giải pháp công nghệ từ BTB Electric

Thiết bị điện xanh là nhóm thiết bị được thiết kế và sản xuất để tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường. Có 3 tiêu chí cốt lõi để đánh giá 1 thiết bị xanh gồm: 

• Vật liệu bền vững: Thiết bị điện xanh sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường, dễ tái chế và không chứa các chất độc hại. 
• Hiệu suất cao: Hiệu suất chuyển đổi của thiết bị càng cao, càng giảm thiểu tối đa tổn thất năng lượng dưới dạng nhiệt trong quá trình đóng cắt và truyền tải. 
• Tuổi thọ bền bỉ: Vòng đời của thiết bị dài giúp hạn chế rác thải công nghiệp điện tử ra môi trường, đồng thời tối ưu chi phí cho nhà đầu tư. 

Hiện nay, nhóm thiết bị điện xanh dễ nhận thấy nhất gồm có: đèn LED, tủ lạnh - máy giặt tiết kiệm năng lượng, hệ thống điện mặt trời và các thiết bị có khả năng tự động hóa. Đây là những thiết bị tiêu thụ ít điện năng hơn so với loại truyền thống, thậm chí còn có thể tạo ra điện sạch (hệ thống điện mặt trời) để giảm sự phụ thuộc vào lưới điện quốc gia. Riêng nhóm thiết bị tự động hóa có khả năng điều chỉnh công suất với tình hình thực tế và điều kiện sản xuất, từ đó tiết kiệm đáng kể năng lượng tiêu thụ.  

Cam kết đồng hành cùng các doanh nghiệp trên hành trình chuyển đổi năng lượng, BTB Electric đem đến các giải pháp chất lượng điện từ thiết bị điện xanh, góp phần tối ưu kinh tế và hiệu suất sử dụng năng lượng cho các công trình, gồm: 

• Thiết bị đóng cắt: Bộ đóng cắt trong các tòa nhà và trạm biến áp là những vị trí dễ bị thất thoát năng lượng mỗi khi có dòng điện chạy qua. Các dòng aptomat như MCCB, MCB, ACB của BTB Electric được thiết kế với điện trở tiếp điểm cực thấp, giúp giảm nhiệt lượng sinh ra tại mối nối, từ đó hạn chế thất thoát năng lượng ngay từ tầng phân phối và hạn chế việc điều hòa phải hoạt động hết công suất để làm mát phòng điện. 

• Hệ thống lọc sóng hài: Bộ lọc hài chủ động (AHF) của BTB Electric không chỉ đảm nhận nhiệm vụ bảo vệ thiết bị trước sóng hài mà còn có khả năng lọc sạch dòng điện. Khi dòng điện tinh khiết hơn, động cơ và máy biến áp sẽ hạn chế quá nhiệt, kéo theo tuổi thọ cũng được nâng cao và giảm điện năng hao phí từ 5 - 15%. 

Một số câu hỏi về Net Zero 2050?

Câu hỏi 1: Thách thức lớn nhất của lộ trình Net Zero là gì?

Trả lời: Chi phí đầu tư lớn cho năng lượng tái tạo, công nghệ xanh và cơ sở hạ tầng phù hợp chính là thách thức lớn nhất trong lộ trình thực hiện mục tiêu Net Zero mà không phải quốc gia đang phát triển nào cũng dám cam kết. Ngoài ra, sự khác biệt về trình độ phát triển, chính sách và văn hóa tại mỗi quốc gia cũng khiến Net Zero trở thành điểm nghẽn tại nhiều khu vực. 

Câu hỏi 2: Net Zero có phải là không được phát thải không?

Trả lời: Không. Đây là cách hiểu có phần sai lầm về mục tiêu Net Zero. Thực chất, Net Zero thức là trạng thái cân bằng giữa lượng khí nhà kính thải vào khí quyển và lượng khí nhà kính được loại bỏ thông qua hấp thụ tự nhiên hoặc công nghệ thu giữ, xử lý carbon. 

Câu hỏi 3: Nếu tất cả các quốc gia đều đạt được Net Zero vào năm 2050, liệu nhiệt độ Trái Đất có ngừng tăng không?

Trả lời: Không. Kể cả khi mục tiêu Net Zero đã hoàn thành, nhiệt độ Trái Đất cũng không lập tức ngừng tăng nhưng sẽ giảm đi đáng kể và ổn định dần theo thời gian. Lý do là bởi: 

• Đại dương đã hấp thụ hơn 90% nhiệt lượng dư thừa từ khí nhà kính trong nhiều thập kỷ qua và nhiệt lượng này sẽ tiếp tục luân chuyển, làm ấm bầu khí quyển trong nhiều năm. 
• Dù không thêm lượng phát thải ròng nhưng CO2 thải ra từ thời cách mạng công nghiệp vẫn có thể tồn tại trong bầu khí quyển từ 300 - 1000 năm và một khi không có biện pháp thu giữ hoặc hấp thụ tự nhiên hiệu quả, CO2 vẫn tiếp tục tạo ra hiệu ứng nhà kính.
• Khi nhiệt độ tăng đến ngưỡng nhất định, một loạt chu kỳ tự nhiên như băng tan, xâm nhập mặn… đã bị kích hoạt khiến con người không thể kiểm soát. Giảm phát thải hiện tại, chỉ là kiểm soát nhiệt độ Trái Đất ở ngưỡng cho phép, chứ không thể đóng băng lại như thời tiền công nghiệp. 

Dẫu vậy, việc đạt mục tiêu Net Zero vẫn cực kỳ quan trọng trong việc tránh được các thảm kịch tự nhiên là hệ quả của việc nóng lên toàn cầu, đồng thời tạo tiền đề để nhiệt độ Trái Đất có cơ hội giảm xuống. 

Net Zero không đơn thuần chỉ là mục tiêu toàn cầu về môi trường mà còn là cơ hội kinh tế đối với các quốc gia nghiêm túc thực hiện cam kết do có khả năng thu hút vốn đầu tư FDI và các tập đoàn đa quốc gia đang kiếm tìm “chứng chỉ xanh” cho chuỗi cung ứng toàn cầu. Tại đây, BTB Electric cung cấp “khoản đầu tư hoàn vốn nhanh” giúp các doanh nghiệp tiết kiệm tiền điện, chi phí bảo trì và tối ưu hiệu suất, nhằm tiến gần hơn đến mục tiêu phát thải ròng bằng 0 mà Việt Nam đã cam kết tại Thỏa thuận Paris.