Tổng quan về Điện khí hóa gắn liền với xu hướng Net Zero toàn cầu

BTB Electric

• Tin tức
• Th2 6, 2026
• 13 lượt xem

Chỉ trong vòng 12 tháng, từ tháng 8/2024 đến tháng 7/2025, Trái đất đã nóng hơn 1.53°C so với thời tiền công nghiệp - vượt ngưỡng giới hạn an toàn 1.5°C được đặt ra trong Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu. Đây là hồi chuông cảnh báo đối với khí hậu toàn cầu và buộc mỗi quốc gia phải có trách nhiệm để giảm phát thải khí nhà kính. Trong bối cảnh ấy, Điện khí hóa và mục tiêu Net Zero được coi là giải pháp “cứu cánh” cho hiện tượng nóng lên của Trái đất, đồng thời cũng là nhu cầu phát triển tất yếu của toàn nhân loại nếu muốn hướng đến mục tiêu phát triển bền vững. 

COP26 và mục tiêu Net Zero 

2 năm sau khi đại dịch COVID-19 gây ra cuộc khủng hoảng toàn cầu từ kinh tế đến chính trị, xã hội, không chỉ thảm họa thiên nhiên gia tăng (ghi nhận năm nắng nóng kỷ lục vào 2020, nhiệt độ trung bình năm của Bắc Cực tăng 2-3°C) mà nhu cầu sử dụng năng lượng cũng tăng đột biến ở các quốc gia phát triển, gây áp lực lên thỏa thuận cắt giảm khí thải và đe dọa mục tiêu giữ mức tăng nhiệt độ Trái Đất dưới 2°C so với thời tiền công nghiệp của Hiệp định Paris 2015. Lúc này, Hội nghị lần thứ 26 về biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc tại Glasgow, Vương quốc Anh (COP26) được tổ chức nhằm công bố những mục tiêu mới để thúc đẩy cuộc chiến chống lại biến đổi khí hậu toàn cầu như: thỏa thuận đưa phát thải ròng về Net Zero vào giữa thế kỷ, hạn chế nóng lên toàn cầu dưới 1.5°C, đi kèm là các thảo luận về cơ chế tài chính khí hậu, bảo vệ rừng, cơ chế thị trường carbon, chuyển đổi năng lượng và hạn chế sử dụng than đá. 

Lãnh đạo thế giới, trong đó có Việt Nam tham dự Hội nghị về biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc tại Glasgow, Anh (COP26) 

Trong khuôn khổ COP26, Việt Nam - một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, tăng gấp đôi công suất điện tái tạo (gồm điện gió và điện mặt trời) lên 31-38 GW vào năm 2030, song song là lộ trình cắt giảm nhiệt điện than và tiếp tục xây dựng cơ chế thương mại khí thải (ETS) để kết nối thị trường carbon trong nước với quốc tế. Mục tiêu này đặt ra, không chỉ là thách thức đối với nền kinh tế - xã hội trong nước mà còn mở ra cơ hội lớn, buộc nước ta phải chuyển đổi mạnh mẽ sang kinh tế xanh, điện khí hóa để giảm phát thải toàn ngành và thu hút hỗ trợ quốc tế. 

Điện khí hóa là gì? Mối liên hệ giữa điện khí hóa và mục tiêu Net Zero

Điện khí hóa (Electrification) được hiểu đơn giản là quá trình chuyển đổi các hệ thống sử dụng năng lượng hóa thạch (than, dầu, khí đốt) sang điện năng được tạo ra từ các nguồn năng lượng sạch (gió, mặt trời, thủy điện, địa nhiệt) nhằm khử carbon trong nền kinh tế, nâng cao chất lượng không khí và số hóa hạ tầng giao thông - kinh tế. 

Điện khí hóa được nhận định là một trong những xu hướng quan trọng nhất của thế kỷ XXI, buộc nhân loại phải suy nghĩ lại về cách sưởi ấm, cung cấp nhiên liệu cho phương tiện giao thông hay cung cấp năng lượng cho các ngành công nghiệp. Bởi trong bối cảnh hiện đại ngày nay, điện khí hóa có thể bao hàm cả 2 khía cạnh: trực tiếp (thay thế động cơ đốt trong bằng động cơ điện như chuyển từ xe xăng sang xe điện, bếp gas sang bếp điện…) và gián tiếp (sử dụng điện sạch để tạo ra các nguồn năng lượng trung gian như hydro xanh). 

Như vậy, nếu coi Net Zero là mục tiêu cần đạt được thì điện khí hóa chính là phương tiện tối quan trọng để thực hiện mục tiêu ấy. Mối quan hệ này được thể hiện như sau:

• Thứ nhất: Khử carbon. Việc chuyển đổi từ nhiên liệu hóa thạch sang điện năng không (hoặc ít) carbon giúp giảm lượng phát thải khí nhà kính - nguyên nhân chính của hiện tượng nóng lên toàn cầu. 
• Thứ hai: Số hóa. Điện khí hóa gắn liền với sự phát triển của lưới điện thông minh (Smart Grid) giúp tối ưu việc tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo để tăng tính linh hoạt cho lưới. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (Al) cũng hỗ trợ đắc lực quá trình quản lý nhà máy và phân phối năng lượng hiệu quả. 
• Thứ ba: Hiệu suất. Điện khí hóa giúp tiết kiệm năng lượng đáng kể. Trong khi động cơ đốt trong mất đến 70-80% năng lượng do tổn hao dưới dạng nhiệt thì động cơ điện đạt hiệu suất đến 85-90%.
• Thứ tư: Khả năng phục hồi. Điện là một dạng năng lượng “bám dính”, tức là không mất đi hoàn toàn mà chỉ chuyển đổi sang dạng năng lượng khác. Ngoài ra, điện có thể được sản xuất từ nhiều nguồn khác nhau. Do đó, đây là phương tiện truyền tải năng lượng có tính bền vững. Nếu được lưu trữ hiệu quả, điện hoàn toàn có thể thay thế tính chất của các nguồn nhiên liệu khác. 
• Thứ năm: Rẻ. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) thống kê, chi phí sản xuất điện bình quân từ điện mặt trời và điện gió trên đất liền hiện nay thấp hơn đáng kể so với điện sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch truyền thống. Hơn nữa, mặt trời và gió là 2 nguồn năng lượng sạch nên việc biến đổi điện từ 2 nguồn này sang các dạng năng lượng khác hoàn toàn có thể khử carbon trong nền kinh tế. 

Đáng nói, điện khí hóa giúp giảm phát thải trực tiếp tại thời điểm sử dụng. Ví dụ: xe điện không thải khói độc ra môi trường cả khi đang vận hành. Điều này giúp làm sạch không khí lập tức. Và khi toàn bộ lưới điện quốc gia trở nên “xanh” hơn, tất yếu mục tiêu Net Zero cũng được thực hiện. 

3 trụ cột chính của lộ trình điện khí hóa

Lộ trình điện khí hóa được xây dựng dựa trên 3 trụ cột chính là: Giao thông xanh, Công nghiệp hiện đại và Tòa nhà thông minh. Đây là 3 lĩnh vực tiêu thụ năng lượng hóa thạch nhiều nhất và cũng có tiềm năng giảm phát thải mạnh mẽ nhất. 

Điện khí hóa giao thông

Giao thông vận tải là lĩnh vực phản ánh rõ rệt nhất tốc độ phát triển của điện khí hóa. Theo báo cáo của IEA, đây là nguồn phát thải khí nhà kính lớn nhất toàn cầu trong những thập kỷ qua. Vì vậy, điện khí hóa cần bắt nguồn từ giao thông, bằng cách: 

• Chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện: Việc thay thế từ động cơ đốt trong (ICE) sang động cơ điện (EV) giúp cải thiện chất lượng không khí nhanh chóng, đồng thời giảm khí thải và ô nhiễm tiếng ồn. Điển hình như tại Trung Quốc, Chính phủ đang dần thực hiện lệnh cấm xe xăng di chuyển trong các thành phố lớn như Bắc Kinh, Thâm Quyến, London - Anh cũng đã cấm hoàn toàn xe cũ vào trung tâm nội đô hoặc áp dụng phí rất cao. 
• Phát triển hạ tầng trạm sạc: Lộ trình điện khí hóa giao thông yêu cầu một mạng lưới trạm sạc dày đặc và ổn định, không ảnh hưởng đến hoạt động của lưới điện vào giờ cao điểm. Tuy nhiên, phần lớn các quốc gia từ phát triển đến phát triển trên thế giới hiện nay đều đứng trước vấn nạn - hạ tầng trạm sạc không đáp ứng được nhu cầu phát triển của thị trường EV. 
• Công nghệ pin hiện đại: Công nghệ pin ngày nay tập trung vào việc tăng mật độ năng lượng của cell pin và giảm chi phí sản xuất. Đặc biệt, việc tái chế pin an toàn cũng là tiêu chí quan trọng để đảm bảo tính bền vững của ngành công nghiệp xe điện. 
• Điện khí hóa gián tiếp: Điện khí hóa trực tiếp (cell pin) không phải giải pháp khả thi đối với vận tải đường dài như hàng không, hàng hải. Thay vào đó có thể dùng điện sạch để tạo ra Hydro xanh hoặc Amoniac xanh để làm nhiên liệu thay cho xăng, dầu.

Điện khí hóa tòa nhà

30% năng lượng toàn cầu được dùng để phục vụ cho nhu cầu sưởi ấm, làm mát và nấu ăn tại các tòa nhà. Điện khí hóa tòa nhà giúp các hộ gia đình tiết kiệm năng lượng và giảm hóa đơn tiền điện. Các giải pháp điện khí hóa nhà ở gồm:

• Bơm nhiệt: Bơm nhiệt sử dụng điện để vận chuyển nhiệt lượng từ môi trường vào tòa nhà. So với lò sưởi truyền thống, phương pháp này giúp tiết kiệm khoảng 45% chi phí dùng nhiên liệu sưởi ấm. 
• Bếp điện: Hiệu suất của bếp điện gấp đôi so với bếp gas. Việc sử dụng bếp điện không chỉ giảm phát thải khí CO2 mà còn giúp cải thiện chất lượng không khí trong nhà.  
• Điện mái nhà: Thông qua các tấm quang điện lắp trên mái nhà, các hộ gia đình có thể tự sản xuất điện, tự tiêu, giúp giảm hóa đơn tiền điện đến 25%. 

Điện khí hóa công nghiệp

Ngành công nghiệp hiện nay đã dần rời xa những ống khói gây ô nhiễm khi chuyển sang sử dụng năng lượng điện. Tuy nhiên, điện khí hóa công nghiệp vẫn là thách thức lớn của toàn nhân loại do đặc trưng về nhiệt cực cao trong sản xuất khiến dòng điện thông thường khó có thể đáp ứng. Điện khí hóa lúc này được thực hiện như sau: 

• Điện khí hóa nhiệt thấp và trung bình: Đối với các ngành thực phẩm, giấy, dệt may - không yêu cầu quá cao về nguồn nhiệt sản xuất, các lò đốt củi, than đang dần được thay thế bởi các lò hơi điện và bơm nhiệt. 
• Lò hồ quang điện: Với các ngành luyện thép, gang, sắt, sử dụng lò hồ quang điện là biện pháp có tính khả thi để giảm thiểu carbon mà vẫn đảm bảo nhiệt lượng tiêu chuẩn. 
• Hydro xanh: Dùng điện sạch để tách Hydro từ nước là giải pháp được áp dụng cho các ngành công nghiệp không thể sử dụng trực tiếp điện. Hydro ở đây đóng vai trò như vật mang năng lượng thay thế khí gas hoặc than đá.  
• Nhà máy đồng phát hoặc tam phát điện: Các nhà máy này giúp thu hồi nhiệt lượng thải ra từ quá trình sản xuất điện để phục vụ cho việc sưởi ấm, làm mát hoặc tiếp tục sản xuất điện nhằm tận dụng hiệu quả nguồn năng lượng xanh và tối ưu hiệu suất chuyển đổi. 

Thách thức kỹ thuật “ẩn mình” khi điện khí hóa tăng tốc

Điện khí hóa là xu hướng tất yếu để thực hiện mục tiêu Net Zero nhưng điện khí hóa cũng tiềm ẩn nhiều thách thức đối với kinh tế xã hội nói chung và lưới điện nói riêng. 

Thách thức của điện khí hóa không đơn thuần chỉ là thiếu điện, thiếu trạm sạc hay giá xe điện tăng. Dưới góc độ kỹ thuật, điện khí hóa còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến hạ tầng lưới điện nếu không kiểm soát được tốc độ tăng trưởng. 

• Áp lực lên lưới: Khi toàn ngành chuyển sang sử dụng điện, lưới điện sẽ phải chịu tải cực lớn. Nếu không có lộ trình nâng cấp phù hợp, lưới điện sẽ rơi vào tình trạng thường xuyên quá tải và sụt áp. 
• Ô nhiễm chất lượng điện năng: Bộ sạc xe điện, biến tần công nghiệp và đèn LED là những thiết bị điện tử công suất sinh ra sóng hài gây nhiễu loạn chất lượng điện năng - nguyên nhân chính của hiện tượng nóng dây dẫn, hỏng hóc thiết bị điện tử nhạy cảm hay làm giảm tuổi thọ của máy biến áp. 
• An toàn điện: So với dòng rò AC, dòng rò DC trong trạm sạc xe điện và hệ thống điện mặt trời mới là mối nguy hiểm tiềm ẩn do các thiết bị chống giật thông thường không có khả năng phát hiện, thậm chí còn bị vô hiệu hóa. Bởi vậy, các hệ thống này cũng yêu cầu tiêu chuẩn bảo vệ khắt khe hơn. 
• Công suất ngược: Khi các tòa nhà được tích hợp điện mặt trời, điện gió, điện tái tạo cũng có khả năng chảy ngược lên trạm phân phối khiến các thiết bị bảo vệ hoạt động sai lệch, gây mất điện hoặc mất an toàn cho nhân viên vận hành lưới điện. 
• Tính bảo mật: Điện khí hóa thường đi kèm với số hóa. Khi phải tiếp nhận hàng triệu điểm truy cập từ bên ngoài, tính bảo mật của hệ thống cũng sẽ giảm đi, thậm chí chỉ cần một cú sốc tải đủ lớn, lưới điện của một khu vực cũng có thể bị sập. 

Giải pháp từ BTB Electric

BTB Electric là nhà sản xuất thiết bị điện công nghiệp chuẩn Châu Âu. Chúng tôi không tham gia trực tiếp vào quá trình Điện khí hóa nhưng lại cung cấp các sản phẩm và giải pháp chất lượng điện để hỗ trợ đối tác, khách hàng trong quá trình chuyển đổi năng lượng, cũng như tích hợp năng lượng tái tạo vào sản xuất, kinh doanh bằng cách gia cố và bảo vệ hạ tầng điện an toàn và đạt hiệu suất cao. 

Dải sản phẩm đa dạng của chúng tôi là giải pháp tin cậy góp phần thúc đẩy 3 trụ cột chính trong quá trình điện khí hóa. 

• Điện khí hóa giao thông: MCB, MCCB, RCBO và AC Contactor của BTB Electric đáp ứng các tiêu chuẩn IEC/EN, là tiền đề để bảo vệ hạ tầng trạm sạc xe điện trước các sự cố điện hóa, cũng như cung cấp khả năng điều khiển từ xa. 
• Điện khí hóa công nghiệp: ACB, relay nhiệt, AC Contactor của chúng tôi là thiết bị đóng ngắt, điều khiển và bảo vệ chất lượng cao cho các dây chuyền sản xuất lớn, nhằm hạn chế tối đa ảnh hưởng của sự cố điện lên lưới, đồng thời có tính tương thích với nhiều hệ thống, bao gồm cả hệ thống sử dụng năng lượng tái tạo. Đặc biệt, các vấn đề liên quan đến chất lượng điện như sóng hài, hệ số công suất sẽ được giải quyết nhanh chóng và hiệu quả với tụ bù, cuộn kháng, bộ lọc sóng hài chủ động AHF của BTB Electric. 
• Điện khí hóa tòa nhà: An toàn điện là yếu tố cốt lõi trong hệ thống điện. Các dòng aptomat của chúng tôi có khả năng bảo vệ trước mọi sự cố điện và dễ dàng lắp đặt trong hệ thống tủ bảng điện có sẵn. Đặc biệt, AFDD do BTB Electric sản xuất còn là giải pháp bảo vệ “5 trong 1” khi phát hiện được cả hồ quang điện nguy hiểm và ngắt trong vòng mili giây. Đối với các hệ thống yêu cầu tính liên tục của nguồn điện, bộ chuyển nguồn tự động ATS chính là lựa chọn lý tưởng. 

Câu hỏi thường gặp về điện khí hóa và Net Zero 

Câu hỏi 1: Tại sao không thể tách rời điện khí hóa và Net Zero?

Trả lời: Giữa điện khí hóa và Net Zero tồn tại mối quan hệ nguyên nhân - kết quả. Chỉ khi đảm bảo được lộ trình điện khí hóa thì mới có thể đạt mục tiêu Net Zero. Nói cách khác, điện khí hóa chính là phương tiện để thực hiện Net Zero. Vì vậy, không thể tách rời 2 thành phần này ra khỏi một quá trình. 

Câu hỏi 2: Điện khí hóa có thực sự xanh?

Trả lời: Không hoàn toàn. Chỉ khi quá trình sản xuất điện được thực hiện từ các nguồn năng lượng xanh, sạch (mặt trời, gió, nhiệt, thủy điện), không phải từ nhiên liệu hóa thạch, điện khí hóa mới thực sự xanh. Ngược lại, nếu điện khí hóa diễn ra trên nền năng lượng hóa thạch, quá trình này không gắn liền với mục tiêu Net Zero. 

Câu hỏi 3: Mục tiêu Net Zero có giống Carbon Neutral không?

Trả lời: Thực chất, Net Zero bao hàm cả Carbon Neutral, tức là có tính bao quát hơn, không chỉ tập trung vào mỗi giảm phát thải khí CO2 mà còn cân bằng tất cả các khí nhà kính khác như CH4, N2O. 

Điện khí hóa là hành trình dài hạn, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa hạ tầng điện tin cậy và công nghệ sạch để đảm bảo điện khí hóa “sạch, xanh” đúng nghĩa. Do vậy, mục tiêu giảm phát thải ròng về Net Zero vào giữa thế kỷ không đơn thuần chỉ là lời kêu gọi mà đã trở thành nhiệm vụ cấp bách đối với mỗi quốc gia. Trên hành trình này, BTB Electric cam kết đồng hành cùng các đối tác, khách hàng trong quá trình chuyển đổi năng lượng bằng cách cung cấp các sản phẩm, giải pháp chất lượng điện tiên tiến và bền vững.