16-11-2026
Aptomat khối MCCB: Thông số, phân loại và ứng dụng
MCCB là aptomat khối dùng để bảo vệ điện trước nguy cơ quá tải và ngắn mạch đường dây. MCCB được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực của cuộc sống, chủ yếu là trong sản xuất, kinh doanh. Cụ thể MCCB có cấu tạo, nguyên lý hoạt động như thế nào và công dụng ra sao đều sẽ được BTB Electric giải đáp trong bài tổng hợp sau đây.
MCCB là gì? Chức năng của MCCB
MCCB (Moulded Case Circuit Breaker) hay aptomat dạng khối là một thiết bị đóng ngắt tự động được sử dụng rộng rãi trong hệ thống điện công nghiệp. MCCB có kích thước khá lớn với từ 2 - 3 cặp cực trở lên và chỉ có 1 cần gạt đơn, so với cấu tạo MCB có 1 hoặc nhiều cần gạt liên thông. Một số dòng MCCB có khả năng điều chỉnh dòng cắt hoặc có màn hình điện tử hay điều khiển từ xa.

Aptomat MCCB có hai chức năng chính:
- Bảo vệ mạch điện chống quá tải: MCCB sử dụng dải lưỡng kim hoặc bộ phận làm nóng trong bộ ngắt để nóng lên khi dòng điện quá tải chạy qua, uốn cong và khiến mạch ngắt.
- Bảo vệ mạch điện khi lỗi ngắn mạch: MCCB sử dụng bộ phận cắt mạch từ tính, tương tác với từ trường do dòng ngắn mạch sinh ra để ngắt điện.
Cấu tạo của MCCB
MCCB có cấu tạo theo dạng aptomat truyền thống, chủ yếu gồm những bộ phận sau:
- Khung: Là phần vỏ ngoài của MCCB, được làm từ nhựa cao cấp, cứng cáp, bền bỉ, cách điện và cách nhiệt rất tốt.
- Cơ cấu truyền động cắt: Được sử dụng để bật hoặc tắt thiết bị, giữ tay cầm ở vị trí đúng khi bật. Nếu có lỗi, cơ chế này sẽ tự động tắt và việc đóng ngắt MCCB sẽ phải thực hiện thủ công.
- Đơn vị hành trình: Ngắt MCCB khi phát hiện quá tải hoặc ngắn mạch.
- Cần gạt: Dùng cho việc bảo trì MCCB, thợ sẽ sử dụng cần gạt để đóng ngắt thiết bị thủ công.
- Móc bảo vệ: Điểm tiếp xúc cho các dây điện, đảm bảo kết nối chặt chẽ.
- Hộp dập hồ quang: Dùng để tách hồ quang thành các mảnh nhỏ khi MCCB ngắt tiếp điểm thường đóng và tạo ra hồ quang.
- Nút nhấn chuyển đổi: Được thêm vào MCCB để thực hiện ngắt khi cần.
- Tiếp điểm: MCCB có 2 cấp tiếp điểm là tiếp điểm tĩnh và tiếp điểm động..
Video trực quan cấu tạo MCCB dòng MT chỉnh nhiệt:
Video trực quan cấu tạo MCCB dòng iME relay điện tử có màn LCD:
Tìm hiểu thêm về shunt trip - một phụ kiện quan trọng của MCCB
Các thông số kỹ thuật và ký hiệu trên MCCB
Một số các thông số quan trọng trên MCCB bạn cần nắm được là Ui, Ue, Uimp, In, Icu và Ics. Cụ thể vai trò các thông số này như sau:
- Ui - Điện áp cách điện định mức (V): Giá trị dòng điện tối đa mà MCCB có thể chịu đựng trong điều kiện phòng thí nghiệm, phổ biến ở mức 800V hoặc 1000V. Trong thực tế giá trị dòng điện chịu đựng của MCCB có thể thấp hơn Ui để tăng độ an toàn.
- Ue - Điện áp làm việc định mức (V): Giá trị điện áp hoạt động liên tục của MCCB, thường trùng với điện áp hệ thống, phổ biến là mức 415V, 690V.
- Uimp - Điện áp xung điện định mức (V): Giá trị dòng điện xung cao nhất mà aptomat MCCB có thể chịu đựng khi cú sốc về dòng điện như sét đánh, thông thường là 8kV.
- In - Dòng điện định mức (A): Giá trị cường độ dòng điện cao nhất mà MCCB chịu đựng khi có sự cố điện hay là mức dòng cắt, giới hạn cho phép để dòng điện đi qua, phổ biến ở mức 6A tới 1600A.
- Icu - Dòng cắt ngắn mạch tối đa (kA): Là dòng sự cố lớn nhất mà MCCB có thể ngắt thành công và nếu vượt qua ngưỡng này, MCCB sẽ bị phá hủy, phổ biến ở mức 25kA tới 100kA.
- Ics - Dòng cắt ngắn mạch thực tế (kA - %Icu): Là dòng sự cố mà MCCB có thể ngắt thành công nhiều lần và sau đó vẫn tiếp tục đóng điện sử dụng bình thường, phổ biến ở mức 18kA đến 65kA.
- IEC/EN60947-2: Chứng chỉ chất lượng dùng cho thiết bị đóng ngắt trong mạch điện công nghiệp.
Trên sơ đồ đơn tuyến (SLD) chuẩn IEC 60617, ký hiệu MCCB bao gồm biểu tượng đồ họa và chuỗi thông số để kỹ sư nhận diện và bóc tách chính xác.
Ký hiệu đồ họa:
- Tiếp điểm đóng/cắt: Đường chéo kèm tiếp điểm (thường có dấu x).
- Bảo vệ quá tải (Nhiệt): Ký hiệu hình cung nửa tròn nhỏ.
- Bảo vệ ngắn mạch (Từ): Ký hiệu hình xung vuông hở đáy.
- Số cực (Poles): Số lượng các vạch chéo nhỏ cắt ngang đường dây chính (3 vạch là 3P, 4 vạch là 4P).
Ký hiệu chữ đi kèm:
- Cách 1 (MCCB loại cố định): MCCB 3P 250A / 36kA. Giải mã: Aptomat khối 3 cực, dòng định mức (In) 250A, dòng cắt ngắn mạch (Icu) 36kA.
- Cách 2 (MCCB loại chỉnh dòng): MCCB 400AF / 320AT, 3P, 50kA. Giải mã: Khung vỏ (Frame) chịu dòng tối đa 400A (AF - Ampere Frame) nhưng dòng bảo vệ thực tế được cài đặt ở ngưỡng 320A (AT - Ampere Trip). Thiết bị 3 cực, dòng cắt 50kA. (Thường áp dụng cho các dòng MCCB MT/ME của BTB Electric).
Nguyên lý hoạt động của MCCB
MCCB có tính năng chống quá tải, tức là khi phát hiện dòng điện vượt quá giới hạn định mức và tiếp điểm bắt đầu nóng lên, mạch điện sẽ tự động bị ngắt. Tính năng ngắt điện theo cơ chế nhiệt của MCCB có độ trễ thời gian, cho phép hiện tượng quá tải điện xảy ra trong thời gian ngắn và được kiểm soát.

Cùng với đó, nguyên lý hoạt động của MCCB có thể dựa trên cảm ứng điện từ và thời gian phản hồi tức thì. Với cơ chế này, MCCB phát hiện rất nhanh các sự cố ngắn mạch hoặc quá tải trên dòng điện và ngắt mạch ngay lập tức. Đồng thời các dòng MCCB này có trang bị tính năng phân tán hồ quang điện bên trong trong trường hợp phản ứng quá nhanh.

Nhiều loại aptomat MCCB đều có thể điều khiển từ xa thông qua bộ điều khiển, thay thế cho thao tác thủ công bằng tay. Tính năng này hữu ích khi cần bảo trì, sửa chữa hệ thống điện, kiểm soát tốt tình trạng dòng điện và bảo vệ an toàn cho kỹ thuật điện đang sửa chữa.
Phân loại MCCB
Trong tủ bảng điện công nghiệp, MCCB được phân loại chủ yếu dựa trên Cơ cấu bảo vệ (Trip Unit) và Số cực (Poles). Hiểu rõ cách phân loại này giúp kỹ sư chọn đúng thiết bị cho hệ thống tải:
Phân loại theo cơ cấu bảo vệ (Trip Unit)
MCCB từ nhiệt (Thermal - Magnetic): Sử dụng thanh lưỡng kim để bảo vệ quá tải và lực điện từ để bảo vệ ngắn mạch. Đây là loại phổ biến nhất vì chi phí tối ưu và được chia thành 2 dòng nhỏ:
- Loại cố định (Fixed): Thông số In đã được nhà máy ấn định (ví dụ dòng MF của BTB Electric).
- Loại chỉnh dòng (Adjustable): Có núm vặn để điều chỉnh dòng định mức thực tế hoạt động (ví dụ từ 0.8 đến 1.0 In) để tương thích chính xác với sự thay đổi của tải (dòng MT của BTB Electric).
MCCB điện tử (Electronic trip unit): Sử dụng rơ-le vi xử lý (Microprocessor) siêu nhạy cảm để phân tích tín hiệu dòng điện. Loại này có độ chính xác cực cao, cho phép cài đặt chi tiết từng thông số, dải chỉnh dòng rất rộng (từ 0.4 đến 1.0 In) (ví dụ dòng ME của BTB Electric). Các dòng MCCB điện tử cao cấp hơn (như iME của BTB Electric) còn tích hợp màn hình LCD và cổng truyền thông RS485 để kết nối với hệ thống giám sát SCADA.
Phân loại theo số cực
- MCCB 2P: Dùng cho mạng điện 1 pha công suất lớn.
- MCCB 3P: Dùng phổ biến nhất trong công nghiệp, đóng ngắt 3 dây pha (L1, L2, L3) cấp điện cho hệ thống động lực, motor 3 pha.
- MCCB 4P: Đóng ngắt 3 dây pha và 1 dây trung tính (N). Bắt buộc sử dụng tại tủ tổng MSB để đảm bảo cách ly an toàn 100% khi bảo trì hoặc trong các tủ ATS có sử dụng dây trung tính độc lập.
Ứng dụng của MCCB
Nhờ dòng cắt ngắn mạch (Icu) rất lớn (lên tới 100kA) và khả năng tùy biến dòng định mức linh hoạt, MCCB là dòng aptomat chủ lực bảo vệ của mọi hệ thống tủ bảng điện phân phối.
- Tủ tổng MSB và tủ phân phối DB, MDB: Lắp đặt làm CB tổng đầu nguồn hoặc CB nhánh bảo vệ các lộ ra cấp điện cho từng phân xưởng, tầng nhà, chung cư hoặc khu văn phòng.
- Bảo vệ hệ thống động lực: Đóng/cắt nguồn và bảo vệ ngắn mạch cho các động cơ điện 3 pha công suất lớn, máy nén khí, động cơ, hệ thống điều hòa trung tâm và thang máy.
- Tủ điện bù công suất phản kháng (tủ tụ bù): MCCB được sử dụng làm thiết bị đóng ngắt bảo vệ chính cho toàn bộ các bước tụ điện (capacitor bank) hoặc đặt trong tủ tụ bù, ngăn chặn dòng ngắn mạch gây nổ tụ.
- Bộ chuyển nguồn tự động (ATS): Hai chiếc MCCB có thể được ghép nối với một bộ điều khiển motor và khóa chéo cơ khí để tạo thành ATS dạng CB, thực hiện chức năng chuyển đổi tự động giữa điện lưới và máy phát.
Xem thêm về máy cắt không khí - thiết bị có chức năng tương đồng với MCCB nhưng có thông số lớn hơn.
So sánh MCCB với MCB và ELCB
MCCB và MCB: Nhìn từ thiết kế bên ngoài, có thể thấy MCCB có dạng aptomat khối “đồ sộ” hơn so với MCB có dạng aptomat tép. Hai dòng CB này đều có chức năng chống quá tải và ngắn mạch với điểm khác biệt lớn nằm ở thông số kỹ thuật và ứng dụng:
- MCCB được ứng dụng chủ yếu cho hệ thống điện công nghiệp, các thiết bị công suất lớn với dòng điện từ 6A tới 1600A, dòng cắt ngắn mạch tới 150kA.
- MCB được sử dụng rộng rãi trong mạng điện gia đình và các thiết bị điện có công suất thấp, dòng điện tối đa khoảng 125A và dòng cắt ngắn mạch khoảng 6 - 10kA.
- Chi tiết tất cả các điểm khác biệt giữa MCCB và MCB, bạn có thể tham khảo bài viết so sánh MCB và MCCB từ BTB Electric.
MCCB và ELCB: Hai dòng CB khối này nhìn từ xa có ngoại hình khá giống nhau bởi bản chất ELCB là loại MCCB tích hợp linh kiện phát hiện dòng rò RCD, tức bổ sung khả năng chống giật bên cạnh chống quá tải và ngắn mạch:
- MCCB được sử dụng phổ biến hơn ELCB nhờ giá thành rẻ hơn đáng kể và nhiều lựa chọn về dòng điện In hay cơ cấu bảo vệ.
- ELCB có nút Test chống giật, phát hiện dòng rò ở mức 30mA - 500mA, đa năng hơn nhưng giá thành cao hơn MCCB, mức dòng điện In tối đa phổ biến chỉ 800A, được sử dụng trong các hệ thống điện có tiêu chuẩn bảo vệ rò rỉ cao.
Hướng dẫn cài đặt MCCB theo thông số
Các dòng MCCB cao cấp (như loại MT hoặc ME của BTB Electric) cho phép kỹ sư cài đặt các thông số bảo vệ để khớp 100% với tải thực tế. Dưới đây là các ký hiệu cài đặt L-S-I (Long time - Short time - Instantaneous) phổ biến:
Cài đặt chức năng bảo vệ quá tải - L (Long-time delay)
- Ký hiệu Ir: dòng điều chỉnh bảo vệ quá tải và tương đương x In với hệ số x ⩽ 1. Ví dụ dòng tải tối đa là 700A nhưng MCCB có In = 800A. Vậy có thể đổi dòng 800A sang 700A bằng cách chỉnh Ir = 0.875In.
- Ký hiệu tr: Thời gian trễ ngắt quá tả, cho phép hệ thống quá tải nhẹ trong một khoảng thời gian nhất định (ví dụ 60 giây) trước khi ngắt, tránh nhảy aptomat do dòng khởi động.
Tham khảo thông số dòng cắt tại: Catalogue MCCB BTB
Cài đặt chức năng bảo vệ ngắn mạch có trễ - S (Short-time delay)
- Ký hiệu Isd: Dòng ngắt mạch ngắn hạn, thường được cài đặt gấp bội số của Ir (Ví dụ: Isd = 2 x Ir... đến 10 x Ir).
- Ký hiệu tsd: Thời gian trễ ngắt ngắn mạch (thường rất nhỏ, ví dụ 0.1s - 0.4s). Chức năng này tạo ra "Tính chọn lọc" (Selectivity) giúp MCCB tổng chờ 0.2s để các MCCB nhánh ngắt trước, nếu nhánh không ngắt thì MCCB tổng mới ngắt. Ví dụ có Isd = 1400A, tsd = 0.2s (I2t ON) thì khi dòng sự cố đạt 1400A thì thời gian ngắt ngắn mạch là 0.2s. Isd cao hơn thì thời gian sẽ ngắn hơn.
Cài đặt chức năng bảo vệ ngắn mạch tức thời - I (Instantaneous)
- Ký hiệu Ii: Dòng ngắt mạch tức thời (Không có độ trễ). Khi xảy ra sự cố chập cháy cực lớn, dòng điện vọt lên ngưỡng Ii (ví dụ gấp 10-12 x In), linh kiện từ tính bên trong MCCB sẽ nhả chốt ngắt mạch ngay lập tức trong vài mili-giây để ngắt mạch cứu hệ thống.
Những lưu ý khi chọn lắp đặt MCCB
Nguyên tắc cơ bản khi chọn MCCB là công thức IB < In < IZ, trong đó:
- IB: dòng điện tải lớn nhất
- In: dòng định mức của MCCB
- IZ: dòng điện cho phép tối đa đi qua dây dẫn
Lưu ý trong thực tế, In thường cao hơn IB khoảng 25 - 30% để phòng ngừa rủi ro điện áp tăng đột ngột khi có sự cố.
Bên cạnh đó cần lưu ý tới công thức ISCB > ISC, ISCB là dòng điện mức lớn nhất MCCB có thể cắt còn ISC là dòng ngắn mạch.
Ngoài ra khi chọn aptomat khối bạn cần quan tâm tới tính tương thích của thiết bị điện công nghiệp với hệ thống điện với lựa chọn có hoặc không có dây trung tính. Nếu có nhu cầu bảo trì, nâng cấp hệ thống điện định kỳ thì tính năng điều khiển từ xa của MCCB rất quan trọng và cần được trang bị.
Chi tiết những gợi ý từ BTB Electric, bạn hãy tham khảo tại bài viết về cách chọn MCCB.
Giới thiệu MCCB từ BTB Electric
Dòng sản phẩm MCCB BTB có chất lượng cao, đạt chuẩn IEC 60947-2 với 4 mã:
- MF: Ngắt mạch cố định - relay bảo vệ T01; dải dòng điện định mức (In) từ 20A tới 800A; dòng cắt ngắn mạch tại (Ue) = 690V là 25kA, 36kA, 50kA và 85kA.
- MT: Ngắt mạch cơ chế điều chỉnh nhiệt nhiệt - relay bảo vệ T02; dải dòng điện định mức (In) từ 20A tới 800A; dòng cắt ngắn mạch tại (Ue) = 690V là 18kA, 25kA, 36kA, 50kA và 60kA.
- ME: Ngắt mạch cơ chế điện tử - relay bảo vệ E01; dải dòng điện định mức (In) từ 320A tới 1600A; dòng cắt ngắn mạch tại (Ue) = 690V là 60kA và 65kA.
- iME: Ngắt mạch cơ chế điện tử - relay bảo vệ E01 - điều khiển từ xa; dải dòng điện định mức (In) từ 320A tới 800A; dòng cắt ngắn mạch tại (Ue) = 690V là 60kA và 75kA.
![]() |
![]() |
Các đặc điểm nổi bật của sản phẩm MCCB BTB:
- Hiệu suất cao và chọn lọc loại A
- Sản xuất từ các thành phần bảo vệ môi trường, đều có thể tái chế
- Thiết kế để an toàn trong mọi trường hợp
- Khung dòng điện từ 125A đến 1600A
- Tiêu chuẩn áp dụng: IEC/EN 60947-2
- Chứng chỉ chất lượng: DEKRA
Nhằm đáp ứng chính xác yêu cầu thiết kế tủ bảng điện, MCCB BTB Electric được phân chia thành nhiều frame size khác nhau (từ 125M, 160M, 250M, 400M, 630M đến 800M). Mỗi frame size đảm bảo kích thước lắp đặt đồng nhất, giúp các kỹ sư cơ điện dễ dàng quy hoạch không gian tủ điện phân phối.
Xem video thực tế phân tích và thử nghiệm, hướng dẫn sử dụng các dòng MCCB trên Kênh YouTube BTB Electric
Một số câu hỏi về MCCB
MCCB dùng cho điện sinh hoạt được không?
MCCB đa phần được dùng cho điện 3 pha 380V. Một số dòng MCCB 1 pha 2 cực có thể dùng cho điện sinh hoạt nhưng chi phí sẽ cao hơn nếu dùng MCB có thông số kỹ thuật tương đương.
MCCB có chống dòng rò không?
MCCB không có chức năng chống dòng rò hay chống giật. MCCB chỉ có chức năng chống quá tải và ngắn mạch.
MCCB chỉnh dòng (MT, ME) có ưu điểm gì so với loại cố định (MF)?
MCCB loại chỉnh nhiệt (MT) hoặc chỉnh điện tử (ME) cho phép kỹ sư thay đổi dòng điện định mức hoạt động thực tế (Ví dụ: MCCB 250A nhưng có thể vặn núm chỉnh xuống để bảo vệ tải 200A). Điều này mang lại sự linh hoạt cực cao khi nâng cấp hoặc thay đổi tải trọng máy móc, trong khi MCCB cố định (MF) không thể làm được.
MCCB có dùng thay thế ACB được không?
ACB là máy cắt không khí, chuyên dùng lắp đặt tại đầu nguồn hạ thế, ngay sau trạm biến áp. Cơ cấu đóng ngắt thông thường của MCCB không thể đáp ứng khi đặt tại đây. Do vậy không nên dùng MCCB thay thế ACB.


