Aptomat MCB là gì? Cấu tạo, thông số & phân loại

BTB Electric

BTB Electric

4.4/5 - (10 bình chọn)

MCB là dòng aptomat quen thuộc hàng đầu trong đời sống, đặc biệt là trong gia đình, dần thay thế cho các loại cầu chì cũ và thường được gọi phổ biến là aptomat tép. BTB Electric sẽ cung cấp cho bạn cấu tạo, nguyên lý, phân loại và ứng dụng của dòng aptomat tép này qua bài viết sau.

Aptomat MCB là gì?

MCB (Miniature Circuit Breaker) hay aptomat tép là thiết bị đóng ngắt mạch điện tự động cỡ nhỏ, giúp bảo vệ hệ thống điện khỏi các sự cố ngắn mạch, quá tải, phòng ngừa cháy nổ từ sớm. MCB thường có dòng định mức từ 1A tới tối đa 125A, ứng dụng phổ biến trong mạng điện dân dụng, thương mại và công nghiệp nhỏ.

mcb banner btb

Trước khi có MCB, để bảo vệ người sử dụng và thiết bị trước các rủi ro về điện, người ta dùng cầu chì và cầu dao. Tuy nhiên cầu chì thường chỉ sử dụng 1 lần và cần thay mới; cầu dao cần thao tác thủ công và có kích thước lớn. MCB ra đời với kích thước khá nhỏ, có thể sử dụng đóng ngắt hàng ngàn lần và an toàn hơn các thế hệ thiết bị đóng ngắt cũ. Hiện nay phần lớn các công trình dân dụng như nhà ở, chung cư, văn phòng đều cần sử dụng aptomat MCB.

Thông số kỹ thuật của MCB

Một số ký hiệu thông số kỹ thuật biểu thị cho khả năng hoạt động của MCB là:

  • Điện áp hoạt động định mức (Ue): Mức điện áp vận hành chuẩn của mạng điện, phổ biến là 230V/240V (1 pha) hoặc 400V/415V (3 pha), tính bằng Volt (V)
  • Điện áp cách điện định mức (Ui): Điện áp cực đại mà MCB có thể chịu đựng, tính bằng Volt (V).
  • Điện áp chịu xung định mức (Uimp): Điện áp cực đại mà MCB có thể chịu đựng trong môi trường ô nhiễm, tính bằng Volt (V).
  • Dòng điện định mức (In): Dòng điện định mức của MCB, dao động phổ biến từ 1A tới 125A.
  • Khả năng cắt ngắn mạch tới hạn (Icu): Khả năng ngắt của MCB khi có dòng điện ngắn mạch cực đại trong điều kiện thường, phổ biến từ 1.5kA tới 10kA
  • Khả năng cắt ngắn mạch thực tế (Ics): Dòng điện ngắn mạch cực đại mà MCB có thể chịu đựng, tính bằng Ampe (A). Thông thường Ics = 75% - 100% Icu.
  • Khả năng chịu dòng ngắn mạch trong thời gian ngắn (Icw): Khả năng ngắt mạch của MCB tại dòng điện ngắn mạch cực đại trong điều kiện nhiệt độ cao, tính bằng Ampe (A).
  • Số cực (P): Số lượng và loại dây dẫn đấu nối với MCB, gồm 1P, 1P+N, 2P, 3P, 3P+N, 4P
  • Đường cong đặc tính: Ký hiệu bằng các chữ cái B, C, D, Z, K... cho biết thiết bị chịu được dòng khởi động cao gấp bao nhiêu lần dòng định mức trước khi ngắt tức thời. (Dòng C là phổ biến nhất cho gia đình với các loại C16, C25, C40,...).
  • Nhãn trạng thái: Nhãn ghi ngay trên cần gạt MCB, biểu thị trạng thái đóng (ON) hoặc ngắt (OFF).
  • Nhãn năng lượng: Giá trị 1, 2 hoặc 3 thể hiện giới hạn lỗi dẫn đến sự cố trên MCB, với 3 là lớn nhất.
  • IEC/EN 60898-1: Chứng chỉ chất lượng của CB, chứng chỉ càng uy tín thì thiết bị càng chất lượng.
  • Nhãn KEMA-KEUR: Chứng chỉ chất lượng hàng đầu thế giới cho MCB nhưng không nhiều thương hiệu MCB sở hữu.

Xem thêm các thông số khác tại: Tổng hợp ký hiệu và thông số trên aptomat (CB)

Cách đọc thông số trên MCB BTB Electric:

thong so mcb

Ví dụ về cách đọc thông số và ký hiệu trên MCB MA63E 2P 32A 6kA từ BTB Electric.

  • Thương hiệu MCB: BTB Electric
  • Nhãn trạng thái: I-ON tức đang đóng mạch (nếu I-OFF tức đang ngắt mạch)
  • Mã sản phẩm: MA63E tức dòng sản phẩm MA, khung 63 và mức dòng cắt ngắn mạch là E.
  • Đặc tính đường cong và cường độ dòng điện: C32 tức C là đặc tính đường cong (ngắt mạch trong khoảng 5 – 10 lần dòng điện định mức) và 32 là cường độ dòng điện 32A.
  • Điện áp định mức Ui: Dao động trong khoảng 415V
  • Tiêu chuẩn chất lượng: IEC/EN 60898-1 áp dụng cho thiết bị đóng cắt dân dụng
  • Mức dòng cắt: 6000A hay 6kA
  • Nhãn năng lượng: Mức 3 là mức tốt nhất
  • Nhãn chất lượng: KEMA-KEUR
  • Ký hiệu MCB trong bản vẽ: có vị trí đấu dây 1-2, 3-4
  • Số cực: 2 cực trên - 2 cực dưới

Cấu tạo MCB và nguyên lý hoạt động

Một thiết bị MCB tiêu chuẩn được cấu thành từ 4 bộ phận chính:

  • Tiếp điểm: Bao gồm hệ thống tiếp điểm tĩnh và tiếp điểm động để đóng/mở mạch điện.
  • Hộp dập hồ quang: Sử dụng thiết kế nửa kín, chứa nhiều tấm thép xếp thành lưới (khe dập). Khi có sự cố, hồ quang sinh ra sẽ được đẩy vào các khe này để chia nhỏ và dập tắt nhanh chóng.
  • Cơ cấu truyền động cắt MCB: Gồm truyền động bằng tay (dùng cần gạt cho dòng định mức nhỏ) và truyền động cơ điện (tự động kích hoạt khi có sự cố).
  • Móc bảo vệ: Gồm móc kiểu điện từ (bảo vệ ngắn mạch) và móc kiểu rơ-le nhiệt (thanh lưỡng kim bảo vệ quá tải).

cau tao cua cb

Xem video trực quan cấu tạo MCB:

Nguyên lý hoạt động của MCB:

  • Khi dòng điện quá tải chạy qua MCB, dải lưỡng kim sẽ bị đốt nóng và uốn cong, dẫn đến kích hoạt mở các tiếp điểm, ngắt mạch điện. Cơ chế này bảo vệ hệ thống điện khỏi các lỗi do quá dòng hoặc quá tải.
  • Với quá trình ngắn mạch, khi dòng điện cao bất thường tới hàng ngàn Ampe sẽ gây ra sự dịch chuyển điện ra khỏi cuộn dây của pít tông. Khi đó pít tông chạm vào và khiến chốt ngay lập tức nhả ra, dẫn tới mở tiếp điểm làm đứt mạch.

Chi tiết về nguyên lý này BTB Electric đã mô tả trong bài viết: Aptomat là gì? – Cấu tạo, nguyên lý hoạt động và ứng dụng

Phân loại các dòng MCB

MCB được phân loại theo 3 cách là: theo số pha số cực, theo cường độ dòng điện và theo đường cong đặc tính.

Phân loại MCB theo số cực

Khi phân loại theo số pha, MCB có 4 loại là 1P, 2P, 3P và 4P. Cụ thể đặc trưng các dòng aptomat này là:

  • MCB 1P: MCB 1 pha 1 cực chỉ kết nối với mạch điện qua 1 dây pha, ký hiệu ở cực đấu dây là L, có 1 cần gạt đơn.
  • MCB 2P: MCB 1 pha 2 cực kết nối với 1 dây pha và 1 dây trung tính, tương ứng 2 cực L và N hoặc 2 cực đấu dây pha, có 2 cần gạt đơn.
  • MCB 3P: MCB 3 pha 3 cực kết nối với 3 dây pha tương ứng với 3 cực L, thiết kế 3 cần gạt đơn.
  • MCB 4P: MCB 3 pha 4 cực kết nối với 3 dây pha tương ứng 3 cực L và 1 dây trung tính tương ứng 1 cực N, có 4 cần gạt đơn.
img-MCB MA63E 1P 63A 6kA-3 img-MCB MA63E 2P 32A 6kA-1 img-MCB MA63E 3P 40A 6kA-2

Phân loại MCB theo cường độ dòng điện

MCB có dải dòng điện rộng, từ 1A tới 125A, phù hợp với hệ thống điện công suất nhỏ nên thường được lắp trong mạng điện gia đình nên có thể phân chia cường độ dòng điện theo nhu cầu sử dụng:

  • MCB 1A đến 10A: Chịu tải tới 2kW, dùng cho đèn chiếu sáng hoặc thiết bị công suất nhỏ như máy phun sương, radio, đèn sưởi,..
  • MCB 12A đến 25A: Chịu tải tới 5kW, dùng cho điện phòng tắm, hành lang, phòng thờ, phòng kho,...
  • MCB 25A đến 40A: Chịu tải tới 8kW, dùng cho điện phòng khách, phòng ngủ, phòng sinh hoạt chung,..
  • MCB 50A đến 63A: Chịu tải tới 12,4kW, dùng cho điện tầng, điện tổng cả nhà.
  • MCB trên 63A: Dùng cho một số hệ thống điện thương mại và công nghiệp nhỏ.

Đa phần trong gia đình, MCB 63A được dùng làm aptomat tổng. Mức dòng điện lớn hơn của loại thiết bị đóng ngắt này dùng cho điện thương mại như tại quán ăn, spa, siêu thị nhỏ,...

Phân loại MCB theo đường cong đặc tính

Khi phân loại theo đường cong đặc trưng của tải, MCB có các loại sau:

  • MCB loại B (3 - 5 In): Thường được sử dụng cho các tải điện trở hoặc điện cảm nhỏ trong chuyển mạch đột biến nhỏ, thường trong hệ thống điện gia đình hoặc quy mô sản xuất nhỏ.
  • MCB loại C (5 - 10 In): Thường được sử dụng cho các tải cảm ứng nhỏ trong chuyển mạch đột biến cao như động cơ nhỏ, máy biến áp và đèn huỳnh quang.
  • MCB loại D (10 - 20 In): Thường được sử dụng cho các tải cảm ứng cao, điện xâm nhập cao thường xuyên trong môi trường công nghiệp như motor công suất lớn, trạm tích điện UPS,...
  • MCB đặc thù (MA, K, Z): Dành riêng cho bảo vệ động cơ có dòng khởi động cực lớn hoặc thiết bị bán dẫn nhạy cảm.

Tìm hiểu thêm về shunt trip - một phụ kiện của MCB

Phân loại MCB theo tiêu chuẩn IEC 60898-1 và IEC 60947-2

Bảng phân biệt MCB theo tiêu chuẩn IEC 60898-1 và IEC 60947-2:

Tiêu chí MCB tiêu chuẩn IEC 60898-1 MCB tiêu chuẩn IEC 60947-2
Dòng cắt ngắn mạch (Icu) Thấp (Từ 6kA đến 10kA). Rất cao (Từ 6kA và có thể lên tới 50kA).
Đặc tính phụ tải Phù hợp với tải sinh hoạt thông thường, ổn định. Chịu được các tải có dòng khởi động lớn (động cơ, máy nén công nghiệp).
Khả năng mở rộng phụ kiện Rất hạn chế. Hỗ trợ phong phú (tiếp điểm phụ, thiết bị điều khiển từ xa, module cảnh báo).
Thiết kế & Độ bền Nhỏ gọn, độ bền cơ học ở mức trung bình, dễ thay thế. Kích thước lớn hơn, chịu được môi trường khắc nghiệt, rung động và nhiệt độ cao.
Chi phí đầu tư Tiết kiệm, tối ưu cho ngân sách hộ gia đình. Chi phí cao, đáp ứng yêu cầu khắt khe của dự án lớn.
Sản phẩm BTB Electric Dòng MCB Frame 63M. Dòng MCB Frame 125M.
Môi trường ứng dụng Điện dân dụng và thương mại nhẹ (nhà ở, trường học, văn phòng nhỏ). Điện công nghiệp và thương mại nặng (nhà máy, trạm biến áp, tòa nhà lớn).
Vị trí lắp đặt phổ biến Tủ điện phân phối nhánh (DB). Tủ điện tổng (MSB) hoặc hệ thống phân phối động lực.

Ứng dụng của aptomat MCB 

Cũng như nhiều thiết bị điện quen thuộc khác, MCB là một phần không thể thiếu trong hệ thống điện 1 pha dân dụng, thương mại và đôi khi là cả điện 3 pha công nghiệp. Không khó để tìm thấy MCB tại bảng điện trong nhà đơn lẻ, chung cư, văn phòng, cơ quan hay nhà hàng, khách sạn,... Mặt khác, MCB còn được dùng để đấu riêng cho các thiết bị điện quan trọng trong nhà như điều hòa, bếp từ hay bình nóng lạnh,...

mcb bo ngat mach thu nho btb electric 1

MCB kiểm soát được hiệu điện thế và cường độ dòng điện trong đường dây. Khi phát hiện dòng điện quá tải hoặc hiện tượng ngắn mạch diễn ra, MCB sẽ tự động ngắt nguồn điện để hạn chế rủi ro hư hỏng thiết bị hay cháy nổ. 

Ưu điểm của MCB chính là tính năng tương thích với điện 1 pha và dòng cắt ngắn mạch nhỏ, từ 4,5kA đến 10kA, phù hợp cho các thiết bị điện công suất nhỏ. Mặt khác có kích thước nhỏ nên MCB có thể lắp đặt dễ dàng ở bất kì đâu, không cố định tại tủ điện trung tâm.

So sánh MCB với MCCB

Cả MCB và MCCB đều là hai dòng aptomat phổ biến nhất trong các hệ thống điện ngày nay và là tiêu biểu cho thiết bị đóng cắt sử dụng trong hệ thống điện dân dụng và điện công nghiệp.

Tiêu chí so sánh MCB MCCB
Thiết kế Aptomat tép Aptomat khối
Dòng điện định mức 1A đến 125A 3A đến 1600A
Dòng cắt ngắn mạch Trung bình 1.5kA - 25kA Trung bình 6kA - 100kA
Chức năng bảo vệ Quá tải và ngắn mạch Quá tải và ngắn mạch
Ứng dụng chính Mạng điện dân dụng và thương mại 220V Mạng điện công nghiệp 380V
Điều chỉnh dòng định mức Không Có thể
Điều khiển từ xa qua cảm biến Không Có thể

Ngoài ra còn một vài khác biệt giữa MCCB và MCB như về giá thành, về chi tiết thông số kỹ thuật, về khả năng lắp đặt,... Nhìn chung nếu sử dụng cho điện sinh hoạt thường ngày thì lựa chọn của bạn sẽ là MCB.

mccb-vs-mcb banner btb

Đọc chi tiết tại: So sánh aptomat MCB và MCCB

Phân biệt MCB với các loại CB tép khác

MCB là dòng aptomat phổ biến nhất thị trường, được 100% hộ gia đình sử dụng từ trong nhà, sân vườn tới đóng cắt thiết bị riêng lẻ. Bên cạnh MCB còn một số loại CB tép khác có ngoại hình tương đồng như RCCB, RCBO hay thậm chí AFDD, dễ khiến con người nhầm lẫn khi lựa chọn lắp đặt. Vậy phân biệt các dòng này như thế nào và liệu chọn nhầm sang aptomat tép khác có ảnh hưởng gì tới mạng điện không? Xem ngay bảng so sánh sau:

Tiêu chí so sánh MCB RCCB RCBO 
Thiết kế Không có nút Test Có nút Test chống giật Có nút Test chống giật
Dòng điện định mức 1A đến 125A 16A đến 125A 6A đến 125A
Dòng cắt ngắn mạch Trung bình 1.5kA - 10kA Không Trung bình 1.5kA - 10kA
Chức năng bảo vệ Quá tải và ngắn mạch Dòng rò Dòng rò, quá tải và ngắn mạch
Ứng dụng chính Mạng điện dân dụng 220V Mạng điện dân dụng 220V Mạng điện dân dụng 220V
Vị trí lắp đặt CB tổng, CB nhánh Chống giật theo vị trí CB tổng, chống giật theo vị trí

3 loại thiết bị MCB, RCCB, RCBO có ngoại hình khá tương đồng nhưng có thể phân biệt qua nút test và thông số thể hiện trên mặt thiết bị.

  • Theo bảng so sánh, RCBO có chức năng gộp từ MCB và RCCB, có thể dùng thay thế MCB trên nhiều vị trí.
  • RCCB có chức năng khác nên chỉ có vai trò bổ trợ chống giật khi đã lắp MCB trước đó, không nên lắp đặt thay thế.
  • AFDD (thiết bị phát hiện hồ quang điện) có đủ chức năng của 3 loại aptomat tép trên, ngoại hình tương tự nhưng thêm tính năng phát hiện và ngăn chặn hồ quang (có nút test ở mặt trước). Thiết bị này được sử dụng cho các hệ thống yêu cầu phòng cháy chữa cháy tức thời nhằm cô lập đám cháy nhanh nhất. AFDD đa phần được chủ đầu tư đặt hàng, không phổ biến trên thị trường bán lẻ.
  • Nhìn chung MCB vẫn là dòng aptomat tép thiết yếu nhất trong nhiều hệ thống, các dòng còn lại được lắp đặt khi có các yêu cầu đặc thù về chống giật hay phòng cháy.

Chi tiết so sánh các CB này tại: Phân biệt MCB, MCCB, RCCB, RCBO, ELCB, RCD, AFDD, ACB và VCB

Cách chọn MCB từ BTB Electric

Khi lựa chọn lắp đặt MCB, một số yếu tố sau bạn sẽ cần lưu ý:

  • Chọn dòng điện định mức: Dòng điện định mức trên MCB luôn cao hơn tổng dòng điện tải khoảng 15 - 20% và thấp hơn dòng tải của đường dây điện. Về công thức tính toán bạn có thể xem tại bài viết về công thức tính chọn aptomat trên website BTB Electric.
  • Chọn dòng cắt ngắn mạch: Thông số này trên MCB dao động từ 1.5kA đến 10kA, tùy theo ngưỡng dòng khởi động tức thì của thiết bị, động cơ.
  • Chọn số pha/cực MCB: chọn loại 1 pha với hệ thống điện dân dụng và loại 3 pha cho hệ thống điện công nghiệp.

MCB thuộc dòng sản phẩm aptomat mà BTB Electric đang phát triển tại thị trường Việt Nam. Chúng tôi là nhà sản xuất thiết bị điện công nghiệp uy tín chuẩn châu Âu với hơn 40 năm phát triển. Đặc trưng của MCB BTB là tạo hình hiện đại, vỏ làm từ nhựa dẻo có độ bền nhiệt cao, độ hút nước thấp nên có tính bền điện môi tốt. 

thumbnail-BTB-MCB-MA63E1PNC63-xr

Chúng tôi cung cấp MCB 1P, 2P, 3P và 4P với dòng điện định mức từ 6A tới 125A, đáp ứng tốt nhu cầu của khách hàng với hệ thống điện dân dụng và công nghiệp. Các sản phẩm đều được gắn nhãn KEMA-KEUR, được chứng nhận chất lượng từ Dekra, Intertek.

Một số câu hỏi về MCB

  • MCB có chống giật không?

MCB có chức năng chống quá tải và chống ngắn mạch, không có chức năng chống giật. Nếu bạn muốn chọn aptomat tương tự như MCB và có chức năng chống giật, hãy chọn RCBO.

  • Nên lắp đặt MCB ở vị trí nào trong hệ thống điện?

MCB thường được lắp tại các tủ điện phân phối. Các MCB dòng nhỏ (dưới 40A) được dùng làm CB nhánh (bảo vệ từng phòng, từng cụm thiết bị). MCB dòng lớn (50A, 63A tới 125A) thường được dùng làm CB tổng cho căn hộ hoặc tầng nhà.

  • MCB 2P có đấu dây trung tính được không?

MCB 2P (2 cực) được thiết kế để bảo vệ mạng điện 1 pha 220V, cấu tạo gồm 2 cực để đấu trực tiếp cả dây pha (L) và dây trung tính (N). Khi có sự cố, MCB 2P sẽ ngắt đồng thời cả 2 dây, mang lại mức độ an toàn cao nhất (hơn loại MCB 1P+N chỉ ngắt dây pha).

  • Khi nào nên sử dụng MCB 3P và 4P?

MCB 3P và 4P được dùng trong mạch điện 3 pha 380V với cường độ phụ tải thấp như tại xưởng cơ khí, xưởng may, trạm bơm,... Tại nơi có dòng điện 3 pha có cường độ dòng cao hơn, bạn nên chọn MCCB là aptomat chuyên dùng cho điện công nghiệp.